10 jaar werken aan emancipatie en zelfbeschikking: van pionieren naar professionaliseren

Twintig jaar geleden stond de aanpak van schadelijke praktijken nog in de kinderschoenen. Er was al enige kennis, er waren betrokken organisaties, maar het was nog pionieren in de aanpak ervan. Enige tijd later, in 2014, werd het Platform Eer en Vrijheid opgericht zodat migrantenorganisaties, hulporganisaties, beleidsmakers en onderzoekers kennis en ervaring konden uitwisselen. Inmiddels is er veel veranderd, verbeterd ook. De aanpak van cases is professioneler, breder en beter verankerd in beleid én praktijk, vertelt Bakker. Het Landelijk Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld van de politie, opvangvoorzieningen Fier en Sterk Huis, het Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating en Veilig Thuis hebben daartoe bijgedragen. Sinds kort bestaat het Kennisknooppunt Schadelijke Praktijken, onder leiding van Pharos, waarbij veel organisaties zijn aangesloten.

Ook buiten het platform werkt Bakker aan de bevordering van zelfbeschikking en de aanpak van (eergerelateerd) geweld, huwelijksdwang en achterlating. Bijvoorbeeld door in projecten vanuit Movisie in diverse gemeenschappen het geweld en de normen over zelfbeschikking ter discussie te stellen. Zo werkte zij in een project samen met KIS-expert Hanneke Felten met organisaties van Chinees-Nederlandse, Somalisch-Nederlandse en christelijk-orthodoxe jongeren. Hierin werden jongeren opgeleid tot peer educator om binnen hun eigen gemeenschap over taboes te praten.

Van projectsubsidies naar structurele financiering

Een belangrijke stap in de samenwerking met organisaties van en voor migranten en vluchtelingen was de mogelijkheid die het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap bood om vijfjarige allianties te vormen. Door deze financiering startte Movisie in samenwerking met zeven landelijke (koepel)organisaties voor migranten de Alliantie Verandering van Binnenuit. ‘Ik heb er altijd voor gepleit dat er meer structurele financiering zou komen voor het werken aan normverandering in traditionele gemeenschappen, belangrijk werk dat vooral door mensen op vrijwillige basis werd gedaan,’ zegt Bakker. ‘We zagen dat migrantenorganisaties, dus de sleutelpersonen, voorlichters en vertrouwenspersonen, een hele belangrijke rol vervulden. Met alleen projectsubsidies houd je dat werk niet vol.’
Dankzij de vijfjarige subsidie, in 2022 verlengd met vijf jaar, konden de alliantiepartners zich echt focussen op hun inhoudelijke doelen, de acceptatie van gendergelijkheid en lhbtiqa+ en het tegengaan van geweld en discriminatie binnen gemeenschappen. ‘We konden toen de kennis van Movisie over wat hierbij werkt combineren met hun praktijkervaring. Dan kun je gestructureerd aan de slag.’

Verbreding van thema’s en doelgroepen

Terug naar het platform: sinds KIS de organisatie van het platform overnam, is de focus verbreed. Niet alleen eergerelateerd geweld, maar ook thema’s als mannenemancipatie, online seksuele intimidatie en de invloed van de manosphere en tradwives op jongeren stonden op de agenda. De naamswijziging naar Platform Emancipatie en Zelfbeschikking in 2025 weerspiegelt deze verbreding. ‘De opvattingen over eer en eerverlies veranderen in een deel van de gemeenschap, maar ze zijn er helaas nog wel,’ zegt Bakker. ‘Dat zie je bijvoorbeeld bij online shaming van meisjes met een Marokkaanse of Turkse achtergrond. Jongens of mannen uit hun gemeenschap, vaak kennen ze hen niet eens, shamen meisjes omdat ze vinden dat ze niet mogen dansen zonder hoofddoek of überhaupt dansen.’

Nieuwe generaties, nieuwe dynamiek

De samenleving is in twintig jaar veranderd. Veel jongeren van kleur of die we omschrijven als ‘met een migratieachtergrond’ zijn gewoon in Nederland geboren. Bakker: ‘Wanneer stoppen we met ze apart te benoemen?’ Tegelijkertijd is er een groeiende groep professionals met een migratieachtergrond die actief is in het sociaal en veiligheidsdomein. ‘Het netwerk is groot en meer divers geworden,’ aldus Bakker.

Het platform blijft een belangrijke ontmoetingsplek. ‘We merken de laatste jaren dat er veel nieuwe, jongere gezichten zijn op bijeenkomsten,’ zegt Bakker. ‘De mensen uit de traditionele migrantenorganisaties zien we nu veel minder, net als de pionierende professionals uit de begintijd. Maar de bijeenkomsten voorzien nog steeds in een behoefte: het is fijn dat mensen die met hetzelfde onderwerp bezig zijn een safe space hebben waar ze met elkaar ervaringen en kennis kunnen delen. En er zijn ook nieuwe professionals nog niet goed op de hoogte van hoe je schadelijke praktijken kunt signaleren, en wat je vooral wel en niet moet doen.’

Blik op de toekomst

De urgentie van de onderwerpen die KIS elk jaar met een voorbereidingsgroep op het platform aan de orde brengt is nog steeds groot. ‘Het thema is nog lang niet afgedaan,’ benadrukt Bakker. ‘Nu is dit werk misschien wel harder nodig dan ooit, omdat de zelfbeschikking van vrouwen en lhbtiqa+ personen steeds meer onder druk komt te staan. Er moet nog veel werk verricht worden. Het is ook belangrijk om feeling te houden met de ontwikkelingen die er gaande zijn en met wat er speelt in de gemeenschappen,’ besluit Bakker. ‘Alleen dan kun je het thema elk jaar actualiseren en op de agenda zetten.’