De menselijke reis achter migratie vermindert vooroordelen

Fenix is een nieuw kunstmuseum over migratie. Vanuit het indrukwekkende museumgebouw kijk je uit over de kades van Rotterdam. Dat is niet toevallig. Want ooit vertrokken hier miljoenen mensen met een schip naar de Verenigde Staten. Omdat ze dromen hadden. En er arriveerden net zoveel mensen op zoek naar een nieuw thuis. Fenix laat migratie niet alleen zien, maar echt ervaren. Op zowel pijnlijke als prachtige wijze. Juist die ervaring maakt het een waardevol instrument tegen discriminatie. En een must voor beleidsmakers die theorie in de praktijk willen voelen.

Mensen migreren omdat ze dromen

De openingstentoonstelling Alle Richtingen brengt ons naar de thema's migratie, identiteit, geluk, grens, vlucht en thuis. Dat identiteit niet in beton gegoten is, laten de kneedbare beeldjes zien van alle diverse mensen die nu in Rotterdam wonen. We lopen door een bus gemaakt van stof waarin verschillende mensen te zien zijn, elk met een eigen verhaal. Kunstenaar Hugo McCloud verwoordt het prachtig: ‘We migreren omdat we dromen. Omdat morgen beter kan zijn dan vandaag.’ Verhalen over migratie en identiteit, zoals Fenix laat zien, maakt dit tastbaar en kan helpen om vooroordelen te verminderen (zie ook kader Inleving werkt).

Gesloten grenzen

Ruw worden we uit onze droom gehaald omdat er plotseling een luide klap klinkt. Een hek slaat keihard tegen de muur van het museum aan. Kunstenaar Shilpa Gupta laat daarmee zien wat een gesloten grens betekent voor wie tegengehouden wordt: een meedogenloze klap. 

Dat leidt ons naar de kunst over grenzen, vluchten en thuis. Bij de ingang moeten bezoekers meteen een keuze maken: de ingang voor ‘EU-citizens’ of ‘Others’. Dit is geïnspireerd op paspoortcontroles op vliegvelden. Het maakt de ongelijkheid tussen groepen duidelijk. Ongelijkheid doordat mensen worden ingedeeld naar nationaliteit. Waardoor de één een gelukszoeker wordt genoemd en de ander een expat. Het ene paspoort biedt toegang tot de hele wereld en met het andere kom je de grens niet over. Juist doordat je deze ongelijkheid hier niet alleen ziet, maar ook voelt, dringt het besef door waarom uitsluiting en discriminatie zo hardnekkig zijn – en waarom het zo belangrijk is hier iets tegen te doen. 

Een doolhof vol verhalen

In het Kofferdoolhof staan ruim tweeduizend koffers, vanuit de hele wereld. Het doolhof is veel méér dan een plek om doorheen te dwalen — elke koffer draagt een uniek verhaal met zich mee. Over nieuwe kansen, over afscheid, over verlies, maar vooral over de hoop op een beter bestaan. Wie er doorheen loopt, stelt zichzelf automatisch de vraag: als je je hele bestaan in één koffer zou moeten stoppen, wat neem je dan eigenlijk mee? 

Misschien nog indrukwekkender dan de koffers zelf, is de tijdlijn op de muur erachter. Die toont de lange geschiedenis van migratie en grote gebeurtenissen die nog steeds invloed hebben in de Nederlandse samenleving. Van het slavernijverleden en de onafhankelijkheid van Suriname, tot het VN-vluchtelingenverdrag van 1951 en de komst van gastarbeiders in de jaren zestig. Samen geven deze ijkpunten aan hoe migratie de identiteit van Rotterdam heeft gevormd.

Een reis door emoties en geschiedenis

Ten slotte laat de fototentoonstelling The Family of Migrants tweehonderd beelden zien van 1905 tot 2025, van over de hele wereld. Het is een reis in drie hoofdstukken: vertrek, reis en aankomst. Wat deze tentoonstelling zo indrukwekkend maakt, is de openheid waarmee alle kanten van migratie zichtbaar worden.  Zo zien bezoekers de diepe emoties van families die worden verscheurd, de pijn van afscheid en het verdriet van teruggestuurde vluchtelingenboten. Tegelijkertijd tonen de foto’s ook hoop: vluchtelingenkampen waar nieuw leven begint en mensen die herenigd worden met geliefden. De recente beelden uit de oorlogen in Oekraïne en Syrië en de bosbranden in Griekenland maken duidelijk hoe actueel deze beelden zijn. Het is een indrukwekkend en soms pijnlijk geheel dat laat zien wat migratie écht inhoudt. Beelden brengen verhalen tot leven en doorbreken daarmee de afstand die vaak ontstaat door cijfers en abstracte beleidsdiscussies. Voor beleidsmakers maken ze de menselijke realiteit achter migratie voelbaar, wat helpt om vooroordelen te doorzien en inclusiever beleid te stimuleren.

Na het bezoek aan deze indrukwekkende tentoonstelling verlaten we het museum geraakt, maar ook vol nieuwe inspiratie. En vooral met het besef hoe belangrijk het is om samen te blijven bouwen aan een inclusievere samenleving. Waarin iedereen, ongeacht achtergrond, de plek krijgt die die verdient. Museum Fenix laat ons inleven in zoveel diversiteit dat het ons terugbrengt naar de kern: we zijn allemaal mensen. Mensen die een veilig thuis willen.