Artikel

Dit zijn de zeven grootste misvattingen over diversiteitsproof werken

Artikel - 1 februari 2018

Uit recent onderzoek van KIS blijkt dat bewoners met een migratieachtergrond of bewoners die hun land van herkomst zijn ontvlucht, vaker hulp nodig hebben dan gemiddeld. Tegelijkertijd worstelen veel wijkteams met het tijdig bereiken van deze bewoners. Gebrek aan kennis aan beide zijden, maar ook twijfel over het nut bij wijkteams en gemeenten om aandacht te besteden aan diversiteitsproof werken speelt daarbij een rol.

KIS ontwikkelde het diversiteitskader Wijkteams voor álle doelgroepen effectief. Een online totaalpakket voor wijkteams en gemeenten om het aanbod van wijkteams optimaal te laten aansluiten bij de diversiteit aan bewoners in de wijken. Aan de hand van vijf bouwstenen geven KIS-onderzoekers voorbeelden en praktische tips om in haalbare stappen toe te werken naar een meer diversiteits-sensitieve hulpverlening.

Tegenargumenten

Twijfelt u er als professional nog aan of dat nodig is ziet u dat bij collega’s? KIS-onderzoekers Hans Bellaart, Ahmed Hamdi, Mehmet Day en Jamila Achahchah hebben de zeven meest gehoorde argumenten die gemeenten en wijkteams ervan weerhouden om aandacht te besteden aan diversiteitsproof werken op een rijtje gezet én voorzien van tegenargumenten.

1. ‘We hebben geen doelgroepenbeleid meer, specifiek beleid is uit.'

Het wegvallen van het doelgroepenbeleid in 2010 heeft ervoor gezorgd dat er minder specifieke aandacht is voor diversiteit in de zorg- en hulpverlening. Gemeenten gaan er veelal vanuit dat de wijkteams maatwerk leveren en dat dit vanzelfsprekend ook geldt voor hulp aan cliënten met een migratieachtergrond. 

Met diversiteitsbeleid probeert een gemeente de hulp voor alle inwoners evenredig toegankelijk en effectief te maken

Specifiek beleid voor doelgroepen is echter wat anders dan diversiteitsbeleid. Met diversiteitsbeleid probeert een gemeente het algemene beleid en de uitvoering daarvan door lokale instellingen voor álle inwoners, met diverse achtergronden, evenredig toegankelijk en effectief te maken.

2. ‘De gemeente moet zich niet teveel bemoeien met het inhoudelijke werk van de wijkteams.’

De gemeente koopt zorg in en maakt afspraken met aanbieders. Dat geldt ook voor de wijkteams. Specifieke afspraken over de inhoud van de werkwijze ontbreken meestal. Er zijn maar een paar gemeenten in Nederland die afspraken maken met wijkteams over de toegankelijkheid en de gewenste effectiviteit voor alle doelgroepen. Sommige ambtenaren zeggen dat ze rekening moeten houden met de politieke realiteit. Maar bestuurders wisselen vaak als er verkiezingen zijn geweest. Wanneer een ambtenaar zich achter een thema schaart, kan het duurzaam aandacht krijgen.

Volgens sommige ambtenaren en professionals is dat echter niet genoeg. Zij pleiten ervoor dat de gemeenteraad en/of het gemeentebestuur ondubbelzinnig eisen moet stellen aan de wijkteams. De gemeente kan in zo’n geval de continuïteit in het verbeterproces bewaken en tegelijkertijd ruimte geven aan de wijkteams om dat proces zelf vorm te geven waardoor van ‘teveel bemoeien’ geen sprake hoeft te zijn.

3. ‘Waarom zouden we ons richten op bewoners met een migratieachtergrond? Mensen verschillen op veel meer dan alleen afkomst!’

Dat is zeker waar, maar tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat een benadering vanuit een brede visie op diversiteit in de praktijk niet effectief is. Vaak verdwijnt de focus en is het moeilijk om concrete problemen aan te pakken. Zo spraken wij een wijkteammedewerker die zich specifiek wilde richten op voorlichting aan ouderen met een migratieachtergrond. Deze medewerker kreeg te horen dat in dat geval álle ouderen en ook LHBT – en LVB’ers benaderd moesten worden, waardoor het initiatief meteen strandde.

Een focus op een bepaald diversiteitsaspect is legitiem als er specifieke problemen zijn

Diversiteitsbeleid richt zich op álle aspecten waarop mensen kunnen verschillen. Een focus op een bepaald aspect, zoals etnisch-culturele diversiteit of seksuele identiteit, is legitiem als de urgentie op dit aspect hoger is, er specifieke problemen zijn of er een grotere inhaalslag nodig is.
 

4. ‘Ieder mens is verschillend, daar houden we vanzelf al rekening mee.’

Wijkteamwerkers zijn zich niet altijd bewust van de impact van culturele verschillen en een migratieachtergrond. Het kost moeite om vanzelfsprekendheden te doorbreken en een open houding alleen is niet genoeg. Zoals een wijkteamprofessional zegt: ‘We moeten van onbewust onbekwaam naar bewust bekwaam.’

Bewustwording van de impact van culturele verschillen en een migratieachtergrond kan het beste gebeuren door middel van concrete en sprekende voorbeelden, het oefenen van casuïstiek in rollenspel, met behulp van verhalen van de bewoners met een migratieachtergrond zelf, of met behulp van een confrontatie zoals op de website Onderhuids.

5. ‘Wij kunnen niet onze manier van werken aanpassen aan al die verschillende mensen. Zij moeten zich aanpassen, niet wij.’

Mensen die in Nederland komen wonen, moeten zich inderdaad aanpassen. Zij zijn verplicht om de Nederlandse taal te leren en moeten de belangrijkste elementen van de Nederlandse samenleving kennen. Maar er zijn ook kenmerken die mensen niet willen of kunnen aanpassen, zoals bepaalde culturele gewoonten. Naast afkomst en cultuur kunnen mensen ook verschillen op kenmerken zoals leeftijd, seksuele geaardheid of verstandelijke vermogens. Een wijkteammedewerker zal iedereen moeten kunnen helpen, ook mensen met een migratieachtergrond. In hoeverre de werkwijze hierop aangepast moet worden, is iets waar in de teams over gesproken kan worden.

Een wijkteammedewerker zal iedereen moeten kunnen helpen, ook bewoners met een migratieachtergrond

Uiteindelijk gaat het erom dat de hulp die een wijkteam biedt effectief is. Een wijkteammedewerker hoeft zich niet aan te passen aan de normen en waarden van een cliënt. Maar om effectief te kunnen zijn, moet je wel om kunnen gaan met cultuur-en taalverschillen en dien je weet te hebben van iemands leefwereld en achtergrond.
 

6. ‘De sleutelpersonen uit de eigen gemeenschap kunnen hen het beste helpen.’

Sleutelpersonen en informele netwerken kunnen een belangrijke steun zijn, maar het mag duidelijk zijn dat er iets niet klopt als de formele hulpverlening geen aansluiting kan vinden bij burgers met een migratieachtergrond. De wijkteams zijn er immers voor iedereen en moeten iedere burger kunnen helpen.

In de grote steden zien we steeds vaker dat de informele netwerken van vrijwilligers zware hulpvragen krijgen en soms over hun eigen grenzen en mogelijkheden heengaan. Zij krijgen er niet voor betaald en doen het werk uit betrokkenheid. Samenwerking tussen formele en informele hulpverlening kan veel opleveren, maar moet dan wel evenwichtig zijn vormgegeven.

7. ‘Bij ons speelt dit niet, want we hebben in onze wijk maar weinig bewoners met een migratieachtergrond.’

Het is begrijpelijk dat er meer aandacht is voor diversiteit in heel gemengde wijken, maar ook in wijken waar een lager percentage burgers met een migratieachtergrond woont, kan het van belang zijn aandacht aan het thema te besteden. Het kan niet vaak genoeg worden benadrukt dat wijkteams er voor iedereen zijn en álle bewoners moeten kunnen helpen.

 Het diversiteitskader in de praktijk

‘Het werk wordt leuker als je beter aansluit bij de achtergrond en de behoeftes van de bewoners in de wijk, je wordt zichtbaarder en kunt als professional meer voor anderen betekenen.’ Dat zegt Monique Schweitz, teammanager Jeugd van het wijkteam Zaanstad-Zuid. Voor KIS nam zij het diversiteitskader door aan de hand van de vijf bouwstenen die de basis vormen voor het opstellen van een eigen groeimodel om meer diversiteits-sensitief te werken. Lees hier het volledige interview.

Anderen bekeken ook

Hoe bereik je migrantengroepen optimaal en zorg je dat de medewerkers beschikken over intercultureel vakmanschap? Vragen waar veel sociale wijkteams mee worstelen. Tegelijkertijd is rond intercultureel werken al veel ontwikkeld. Hoe maak je dat nu op maat voor sociale wijkteams zodat wat ze nodig hebben ook daadwerkelijk kunnen toepassen?

Reacties

Het afschaffen van het doelgroepenbeleid is samen met ander veelal bezuinigingsbeleid van boven af funest geweest voor serieuze aandacht voor opvoedvraagstukken van laaggeschoolde streng orthodoxe Marokkaanse vrouwen (met die doelgroep heb ik 6,5 jaar met succes gewerkt). Ik wist prima bij die groep vrouwen (20 tal)aan te sluiten vanwege hun slechte woningen (2009) Door naar hen toe te gaan en te vragen wat zij als 3 belangrijkste problemen zagen in hun buurt en daarmee met hen samen aan de slag te gaan, wist ik als opbouwwerker al heel snel hun vertrouwen te winnen. Door de crisis werden begrippen als 'eigen kracht' en 'eigen verantwoordelijkheid' klakkeloos op elke burger toegepast. Genoemde moeders moeten in de 1e plaats hun man gehoorzamen en 3 of 4 keer bidden per dag. De islam gaat voor hen echt boven onze grondwet. Ze wisten niet eens wat er met die begrippen bedoeld werd, maar moesten het voortaan vooral maar zelf uitzoeken. Toen ook de Inburgering cursussen mislukten en de taallessen grotendeels werden afgeschaft werden nog meer mogelijkheden tot integratie laat staan emancipatie afgesneden. De veelal onmachtige moeders, die inderdaad hun zonen als prinsjes opvoeden, wat funest uitpakte voor een deel van hen, missen elke serieuze opvoedkennis. Terwijl er rond 2000 nog hele succesvolle opvoedcursussen waren zoals Opvoeden Zo werden die al snel, heel kortzichtig wegbezuinigd. Ongelooflijk dom met grote gevolgen. Die cursussen gaf moeders van alle nationaliteiten die er aan deelnamen handvatten om structuur te bieden, te leren hun kind gepast te belonen, ongewenst gedrag te negeren en echt onjuist / gevaarlijk gedrag te straffen. Nu zitten we met steeds agressievere jongeren die het niet redden op de arbeidsmarkt (met een heel beperkt vermogen om kritisch naar zichzelf en hun mislukte opvoeding te kijken; ontevreden vaders die niet trots kunnen zijn op hun zoons, terwijl ook zij veelal de vaardigheden missen om goede vaders te zijn. Nu schuiven ook zij veelal de verantwoordelijkheid af op de samenleving. De gevolgen: ernstige criminaliteit, die niet minder wordt. Alleen al in Utrecht meer dan 80 autobranden binnen 1,5 maand en nog geen enkele dader te vinden. Daders? geschat wordt jongeren tussen de 12 en 18 jaar. Puur vandalisme. Inbraken, drugsgebruik en handel en ramkraken aan de orde van de dag. En vooral het feest van de onbeperkte vrijheid van godsdienst vieren met eindeloos gedoe met haatimams. Het zijn de machthebbers achter de islam die met angst en geweld en streng islamitische organisaties hier hun volgelingen blijven aansturen. Zie de Turken die hier veel meer Turk zijn dan Nederlanders. Mensen uit autoritaire culturen kun je niet ineens onze vrijheden toekennen. Je zult vroeg of laat consequent wederkerigheid dienen in te voeren. Net zo zul je dat min of meer moeten afdwingen. Bijv. door het subsidie regime. Bij gezinshereniging begin je met recht op 70% van het minimumloon Bij succesvol volgen van opvoedcursussen verhoog je het percentage. Vaders dienen geleerd te worden hoe belangrijk hun rol is in de opvoeding. Dat werkt niet als je dat op zijn islamitisch doet. Daar zit veel te veel haat tegen Het Westen en superioriteit van de islam bij inbegrepen. Stop dus die financiering uit streng orthodoxe landen. Die orthodoxie lijkt jongeren vooral ook te legitimeren hun woede geheel op onze samenleving af te wentelen. Zij worden immers gediscrimineerd! En dat is deels ook zeker het geval, maar daarmee wordt wel elke eigen verantwoordelijkheid geheel ontkend. Tenslotte : ik heb altijd gewerkt vanuit het principe : opkomen voor het zwakste belang en het meest miskende verlangen. Dat is bij genoemd doelgroepen niet zo eenvoudig. Ik leg me er nu op toe te zorgen dat opvoedingsondersteuning consequent onderdeel wordt in het gemeentelijk beleid. Ik hoop dat er mensen zijn die dat streven willen steunen. Namelijk vanuit het besef dat alleen als we in de hele opvoedingsketen, van zuigeling tot volwassenheid mensen leren hun verantwoordelijkheid te nemen. En dat is erg goed besteed geld, omdat het neo liberale beleid de problemen heeft vergroot en verdiept. Door geen duidelijke grenzen te stellen aan groepen die niet zonder kunnen, laten we ons in het pak naaien door de meest orthodoxe, dwingende en principe ook gevaarlijke leiders achter de schermen. Zie hoe IS heeft kunnen werven en wat slechts een paar honderd fanatieke volgers extreem gewelddadig konden worden en ons nog jaren voor problemen stellen die amper te overzien zijn. Meer info el of mail me 06-32016922 E-mail 06-32016922

Mooi en helder stukje. Goed inzicht dat wij als wijkteams een verantwoordelijkheid hebben om diversiteitsgevoelig te werken en niet alles bij de sleutelfiguren in de wijk kunnen leggen. Het is samen optrekken.

Relevant en een meer meta-perspectief die mij bezigt de afgelopen jaren.

Reageer