‘Ga zonder vooroordeel met vaders in gesprek’

Het onderzoek dat KIS op verzoek van stichting Ocan uitvoerde brengt de ervaring van jonge vaders in beeld. Hoe ervaren zij hun vaderschap? Zijn zij zo betrokken bij het leven van hun kinderen als ze zouden willen? En zo niet, wat zou helpen om daar verbetering in te brengen? In het onderzoek worden aanbevelingen voor hulpverleners gedaan. Ook laten we zien dat betrokken vaderschap er niet altijd hetzelfde uitziet. 

Waarom is er aandacht nodig voor het vaderschap?

'Omdat we in de praktijk zien en ook uit eerder onderzoek is gebleken dat veel mannen wel een rol willen spelen in het leven van hun kind, maar dat niet altijd kunnen. Bijvoorbeeld doordat instanties kinderen standaard aan de moeder toewijzen. Dat gebeurt vaker bij Caribisch-Nederlandse vaders dan bij vaders met een Nederlandse achtergrond, omdat het vooroordeel bestaat dat zwarte vaders vaak afwezig zijn. Soms is dat ook zo, maar er zijn er genoeg die wel hun verantwoordelijkheid willen nemen. 

De vaderrol is van groot belang voor zowel mannen als kinderen. Kinderen van Caribische Nederlanders zien dat leeftijdgenoten hier wel een betrokken mama én papa en hebben. Ik merk in de praktijk dat ze ermee worstelen als dat in hun gezin niet het geval is. Hoe goed de moeders het ook doen, kinderen hebben eveneens behoefte aan hun vader. En vooral voor jongens is het belangrijk om een mannelijk voorbeeld te hebben. 

Mannen die zelf zijn opgegroeid zonder vader willen het juist graag anders doen. Maar door gebrek aan een rolmodel in hun eigen jeugd, kunnen ze daar soms wel wat hulp bij gebruiken. Dat geldt vooral voor de groep vaders die het minder goed voor zichzelf weet te organiseren en moeilijk bereikbaar is.'

U heeft twee, inmiddels volwassen, kinderen. Hoe zag uw rol voor hen eruit?

'Op een andere manier dan ik had gewild. Ik ben 66 jaar geleden geboren op Curaçao. Ik kwam op mijn 19e naar Nederland om te studeren en ben gebleven. Mijn oudste kind, van nu 33 jaar, kreeg ik met mijn eerste vrouw. Van haar ben ik gescheiden, maar we zijn op goede voet uit elkaar gegaan en hebben onze zoon centraal gesteld. Hij kwam elk weekend bij mij. 

Mijn nu 18-jarige dochter komt voort uit mijn tweede huwelijk. Haar moeder overleed toen zij nog maar 8 was. Daar zat ik dan, met mijn dochter, mijn verdriet en mijn werk. Ik moest zorgen voor brood op de plank, maar ook mijn kind van school halen en naar ballet brengen. Dat heb ik allemaal alleen gedaan. Dat is ook niet goed. 

Hulpverleners moeten het vertrouwen van deze mannen winnen, door niet standaard de kant van de vrouw te kiezen

Ik denk dat kinderen met verschillende emoties naar verschillende ouders gaan. Voor mijn dochter ontbrak de moederfiguur, al schakelde ik soms wel mijn zus of een vriendin van mijn vrouw in. We vinden het vanzelfsprekend dat alles in balans is, maar dat is helaas niet altijd het geval. Omstandigheden spelen een grote rol in hoe je het vaderschap invult.'

Wat zijn wat u betreft de belangrijkste bevindingen van het onderzoek? 

'De rode draad is dat de afwezigheid van vaders voorkomt in alle culturen en dat het de meeste mannen spijt dat ze hun kinderen niet zien. Er is vaak meer aan de hand dan alleen een afwezige man. Vaders weten niet wat hun rechten zijn of moeders willen niet dat de man zich bemoeit met de ontwikkeling van het kind.

Ik zie veel eenzaamheid onder oudere Caribische mensen in Nederland, vooral mannen. Ze hebben niets opgebouwd met hun kinderen, die nu op hun beurt geen zin hebben in mantelzorg. Op de eilanden is het anders: daar kom je elkaar wel tegen in de supermarkt of op een feestje. Een ander verschil is dat er binnen onze gemeenschap niet makkelijk over gesproken wordt. Caribische mensen zijn vaak wantrouwig: je hangt de vuile was niet buiten.'

En de belangrijkste aanbevelingen?

'Als je herhaling wilt voorkomen, dan moet je het probleem bij de wortel aanpakken. Wat niet besproken en behandeld wordt, blijft een trauma. Daar betalen we later de rekening voor doordat mensen bij de geestelijke gezondheidszorg aankloppen. Het probleem is ook de oplossing: communicatie en therapie. Er is openheid, erkenning en ondersteuning nodig. 

Hulpverleners moeten het vertrouwen van deze mannen winnen, door niet standaard de kant van de vrouw te kiezen. Ga zonder vooroordeel met vaders in gesprek. Geef ze tijd om zich bloot te geven en wijs ze dan op hun rechten en plichten. Dan zal je horen: had ik dat maar eerder geweten.'

Wat valt er nog meer te verbeteren?

'Je kan het probleem alleen verhelpen als je ook de vrouwen erbij betrekt. In de Surinaamse gemeenschap bijvoorbeeld worden zij opgevoed met de overtuiging dat ze zichzelf moeten kunnen redden. Er zijn veel zelfstandige alleenstaande moeders. Zij moeten geholpen worden om de vader een rol te geven in de opvoeding. Je moet het samen doen, in het belang van het kind. 

Wij willen dat de kennis over wat er gebeurt met gebroken gezinnen meer wordt uitgedragen, door zowel opvoedprofessionals als ervaringsdeskundigen.'

Het doorbreken van patronen is mogelijk?

'Uiteindelijk zijn we allemaal precies hetzelfde. Het vaderschap heeft niets met cultuur te maken, maar met omstandigheden. En die kunnen veranderen. Achteraf gezien, had ik ook meer moeite voor mijn kinderen kunnen doen. Ik heb altijd hard gewerkt, maar had vaker gewoon een middagje vrij moeten nemen om langs de lijn van het hockeyveld te gaan staan. 

Ik zie dat het in het gezin van mijn zoon nu heel anders gaat. Hij en zijn vrouw verdelen de taken: ze werken allebei en ze zorgen allebei voor de kinderen. Ik vind dat mooi en heb goede hoop dat de spiraal van historische gegroeide patronen wordt doorbroken.'