Hoe Transgender Netwerk online haat aanpakt: ‘We reageren vanuit onze kernwaarden’

Transgender Netwerk ziet dat online haat sinds de coronapandemie is toegenomen. Lis Dekkers, beleids- en communicatieadviseur, vertelt: ‘We zien twee sporen: enerzijds is online haat tegen ons als organisatie in de afgelopen periode sterk toegenomen, vooral wanneer er wat speelt in het politieke debat. Anderzijds is er een toename aan haat richting transgender personen in het algemeen. Als mensen communiceren dat ze transgender zijn, of als het zichtbaar is dat ze transgender zijn, krijgen ze te maken met hele nare opmerkingen en bedreigingen. Het baart ons grote zorgen omdat het in korte tijd zo sterk toeneemt.’ Onderzoek van de Groene Amsterdammer uit 2023 bevestigt dit: tussen 2020 en 2023 zijn haatberichten tegen transgender personen vertienvoudigd.

Desinformatie zorgt voor meer haat

De online agressie gaat gepaard met een toename in desinformatie over transgender personen. De laatste jaren is die steeds breder verspreid geraakt. Volgens Dekkers dragen belangrijke debatten, zoals over de verbetering van de transgenderwet, bij aan de verspreiding van desinformatie en de toename van online haat. ‘Tegenstanders gebruikten veel desinformatie als redenen om tegen de wet te zijn. Die desinformatie werd vervolgens op sociale media en in nieuwsmedia verspreid en daardoor versterkt. Hoe meer je desinformatie herhaalt, hoe meer mensen het onthouden en het ook gaan geloven. We zien echt dat dat direct zorgt voor een toename van haat richting onze organisatie en transgender personen in het algemeen’, aldus Dekkers. Meer informatie over desinformatie en complottheorieën over lhbtiqa+ personen lees je in dit artikel van Movisie.

Transgender Netwerk communiceert vaker als organisatie om de medewerkers te beschermen.

Communiceren vanuit de organisatie

Transgender Netwerk ontvangt online haat met name op sociale media platforms zoals in reacties op hun eigen berichten. Die haat heeft lang niet altijd te maken met het bericht zelf. ‘De inhoud doet er dan niet toe. De reacties gaan over desinformatie die ze eerder hebben gehoord’, vertelt Dekkers. Ook als je op sociale media zoekt op de organisatienaam is er veel haat te vinden. Ook medewerkers ontvingen hatelijke reacties op hun persoonlijke sociale mediakanalen. Naar aanleiding daarvan heeft Transgender Netwerk hun communicatiestrategie aangepast. Eerst waren medewerkers vaker zichtbaar in de media vanwege hun expertise. Nu kiest de organisatie er vaker voor om als organisatie te communiceren in plaats van als de individuen die erachter zitten. Zo beschermen ze de medewerkers tegen online haat.

De aanpak van Transgender Netwerk

In 2023 kreeg Rutgers te maken met een haataanval tijdens de Week van de Lentekriebels. In het eerste artikel uit deze reeks vertelt Rutger daar meer over. Voor Transgender Netwerk was dit een belangrijke aanleiding om een eigen aanpak te ontwikkelen. Dekkers vertelt: ‘Toen we die aanval zagen, die ook goed gecoördineerd leek te zijn, dachten we: het kan ons ook overkomen. Hier moeten we serieus werk van maken. We zijn toen direct begonnen met het maken van een plan. Dat gaat niet alleen over losse haatberichten maar ook over wat we doen als er een grote haataanval komt.’

1. Verwijder of negeer haatreacties

Een belangrijk onderdeel van de ontwikkelde aanpak is hoe Transgender Netwerk omgaat met haatreacties. Dat begint met vaststellen of iets haat is. Dekkers legt uit: ‘Soms gaat het om kritiek die opbouwend bedoeld is. Maar als het haat is, dan verwijderen of verbergen we het meteen. Soms is dat moeilijk om goed in te schatten. We letten dan op wat voor taal iemand gebruikt. Als er gescholden wordt of als mensen verkeerde informatie op een beschuldigende manier herhalen, dan is het duidelijk. Na een tijdje leer je haat beter herkennen.’

We focussen op wat wij willen uitdragen, niet op de negativiteit.

Meestal reageert Transgender Netwerk niet op online haat. Eerder deden ze dat wel, maar dat werkte niet goed. Dekkers zegt: ‘Het gaf alleen maar meer aandacht aan de haat. Bovendien is het vervelend om te doen. Daarom kiezen we er nu echt voor om ons eigen verhaal te vertellen. We focussen op wat wij willen uitdragen, niet op de negativiteit.’ Als ze toch reageren op online haat, doen ze dat niet om de afzender te overtuigen. ‘We reageren dan vanuit onze eigen kernwaarden, met als doel om de mensen die meelezen te bereiken.’

2. Krijg inzicht in online haat

Transgender Netwerk houdt trends in de online haat in de gaten. Ze maken screenshots van haatberichten om te zien welke onderwerpen vaak haat oproepen. Soms melden ze deze berichten bij een antidiscriminatievoorziening. Al is er vaak niet veel aan te doen. Dekkers legt uit: ‘Haat tegenover transgender personen is voor de wet niet verboden. Haat op basis van geloof, afkomst, handicap en homo- of heteroseksuele gerichtheid is dat wel. Een wetsvoorstel om groepsbelediging van vrouwen en transgender personen strafbaar te stellen, ligt al lang stil in de Tweede Kamer. Daardoor zijn we minder goed beschermd. Ook kunnen we daardoor platforms niet dwingen om deze haatberichten te verwijderen.’

3. Heb aandacht voor elkaar

Online haat ontvangen kan veel invloed hebben op medewerkers. Vooral op medewerkers die de haat modereren of die direct aangevallen worden. Daarom heeft Transgender Netwerk één iemand verantwoordelijk gemaakt om in te checken bij collega’s die geraakt worden door online haat. Dekkers vertelt hierover: ‘Als je onverwachts haatberichten krijgt, dan is dat heel naar. Het kan een negatieve impact hebben op iemands mentale gezondheid. Wij zijn een hecht team en letten al goed op elkaar. Maar toch is het goed dat er ook iemand is die daar officieel verantwoordelijk voor is.’

Tips voor andere organisaties

Dekkers raadt andere organisaties aan om serieus werk te maken van een eigen aanpak tegen online haat. Ze vertelt: ‘De cultuur op sociale media kan opeens sterk veranderen. Daardoor kan het voelen alsof je er alleen voor staat. Of dat je eigenlijk niet weet wat je moet doen. Als je dan een stappenplan maakt, goede afspraken maakt met collega’s en taken verdeelt, dan sta je vervolgens sterker.’

Steun en toewijding vanuit de leiding van de organisatie is essentieel.

Organiseer trainingen

Transgender Netwerk heeft veel gehad aan de trainingen en gids over online haat van de Stroomversnellers bij het ontwikkelen van hun aanpak. Ook raden ze aan om in gesprek te gaan met andere organisaties uit je werkveld. Mogelijk hebben zij al meer ervaring met online haat aanpakken. Volgens Dekkers is het belangrijk om je te realiseren dat goede voorbereiding niet onderschat moet worden. ‘Je kunt erop rekenen dat je als organisatie ooit te maken krijgt met zo’n haataanval of veel haatreacties in één keer. Dus je kunt je maar beter goed voorbereiden. Neem het serieus.’ Ze benadrukt dat steun en toewijding vanuit de leiding van de organisatie daarbij essentieel is. ‘Leg de verantwoordelijkheid niet alleen bij communicatiemedewerkers. Het kost tijd en aandacht, dus het is echt een investering.

Bespreek het plan regelmatig

Transgender Netwerk zorgt ervoor dat het eerder ontwikkelde plan tegen online haat actueel blijft. Zo worden de regels die opgesteld zijn over het gebruik van sociale media regelmatig besproken. Dekkers: ‘We nemen deze regels iedere paar maanden door en kijken of ze geüpdatet moeten worden. Daarnaast bespreken we met collega's of zij weten wat ze moeten doen bij een heftige gebeurtenis online.’

Systemische aanpak

Ten slotte hoopt Dekkers op een systemische aanpak. Zodat de verantwoordelijkheid voor een duurzame aanpak niet alleen bij organisaties als Transgender Netwerk ligt. ‘Sociale mediaplatforms dragen hierin ook een verantwoordelijkheid, net als de overheid. Die moet duidelijke regels stellen waar platforms zich aan moeten houden. Daarom benadruk ik nogmaals dat transgender personen momenteel niet dezelfde wettelijke bescherming krijgen als andere groepen. Dat gebrek aan bescherming zorgt ervoor dat dit soort haat veel makkelijker kan blijven bestaan’, besluit Dekkers.