Jaaroverzicht 2025 en vooruitblik: wat als het wél lukt?

Nora Kasmi

Ik zie zoveel drive om de wereld een stukje mooier te maken

‘Wat mij het meeste van het afgelopen jaar is bijgebleven, is de verharding. Ik mis de solidariteit zo, zo erg. Ik ben een paar jaar geleden in het KIS netwerk gestapt met volle overtuiging: laten we kijken hoe we met elkaar Nederland wat mooier kunnen maken. Hoe zorgen we ervoor dat iedereen op zijn manier mee kan doen en gelijke kansen krijgt? Je ziet ambtelijk zóveel passie en zóveel drive om die wereld een stukje mooier te maken. Mijn motto is steeds: wat als het wél lukt. Zo stap ik elk gesprek in, met professionals en bestuurders.

Van praten naar doen

Voor 2026 hoop ik dat we echt van praten naar doen gaan. De vraag is hóe we het gaan doen. Pak discriminatie aan. Artikel 1 van de Grondwet staat er al, daar hebben we geen nieuw onderzoek voor nodig. Toon lef. Er zijn bestuurders die zeggen: ik ga niet wachten op het Rijk, ik ga het gewoon doen. Dat is wat we nodig hebben.

Blijf mens

Als professional kun je daarin elke dag verschil maken. Kijk naar elkaar om. Ik pleit echt voor de kleine medemenselijkheid. Het zit ’m soms echt in de kleine dingen: het gesprek bij de oliebollenkraam, een paar woorden in de winkel, even écht luisteren. Blijf mens, ook als ambtenaar. Velen zetten zich elke dag met zorg en betrokkenheid in, vaak onder grote druk in een complexe werkelijkheid vol regels en verwachtingen. Menselijkheid blijft een kracht die verbindt. Kleine gebaren van vriendelijkheid maken daarin groot verschil, voor anderen en voor jezelf.’

Ahmed Hamdi

De toon is harder, iedereen is aan het zoeken: waar staan we nu?

‘Het was een jaar waarin de doelpalen echt zijn verschoven. Niet alleen voor ons als programma: ook voor de samenleving, voor mensen op ministeries, bij gemeenten en in maatschappelijke organisaties. Thema’s als inclusie, diversiteit, migratie, inburgering en sociale cohesie waren altijd al ingewikkeld. Maar het afgelopen jaar werd het met de veranderde politieke context ineens nog complexer, zeker op migratie. Iedereen was aan het zoeken: waar staan we nu opeens? Maar als we kijken naar wat er daadwerkelijk in beleid en uitvoering is veranderd, is dat beperkt. Het taalgebruik veranderde, de volgorde waarin onderwerpen werden gepresenteerd veranderde, maar veel bestaand beleid loopt door. Die basis biedt een mate van stabiliteit en perspectief, ook voor 2026.’

Backlash

‘Maar ik maak me ook zorgen. We zien dat de culture wars uit Amerika overwaaien, het afgelopen jaar zelfs met actieve inmenging van de regering Trump. Er is een enorme backlash gaande op het gebied van gelijkheid, antidiscriminatie, individuele vrijheid en genderrechten. Dat is een heel groot maatschappelijk vraagstuk. Dit is geen tijdelijke hobbel. En dat vraagt veel van alle professionals die binnen deze thema’s aan het werk zijn.

Verliesgevoelens

Vanuit KIS gaan we in 2026 meer aandacht besteden aan verliesgevoelens. Wij hebben als doelstelling dat iedereen meetelt en gelijke rechten heeft. Soms wordt er voorbijgegaan aan mensen die dat heel anders zien, die het gevoel hebben dat ze hun positie in de maatschappij kwijtraken. We willen nog beter begrijpen waar die gevoelens vandaan komen. Gaat het om verlies van zekerheden, gaat het om erkenning? En wat kunnen professionals doen om daar op een constructieve manier mee om te gaan? Dat betekent oordeelloos luisteren en heel praktisch: handvatten ontwikkelen voor professionals en beleidsmakers over hoe zij bruggen kunnen slaan.

Aanpak moslimdiscriminatie

Een ander belangrijk onderwerp voor 2026 is moslimdiscriminatie. Sinds 11 september is er het zogenaamde moslimdebat, waar moslims zelf al heel lang geen onderdeel meer van uitmaken. We kunnen niet effectief inzetten op het versterken van sociale cohesie en burgerschap of het voorkomen van radicalisering, terwijl ondertussen moslimdiscriminatie wordt toegelaten of soms zelfs aangewakkerd.’

Jerry Afriyie

Wat we gisteren voor onmogelijk hielden, is vandaag mogelijk

‘Hypocrisie is voor mij wederom hét woord van het jaar. De hypocrisie van het Westen is de afgelopen jaren echt bloot komen te liggen. De hypocrisie die zwarte mensen al heel lang kennen. We spreken schande van Rusland. “De Russen staan in onze keuken”, klinkt het nu, en we krijgen allemaal zo’n pakketje in de brievenbus om ons voor te bereiden op oorlog. Maar als een bondgenoot in iemand anders keuken staat, dan wordt er weggekeken. Als er in Gaza tienduizenden kinderen worden gedood, als mensen worden uitgehongerd en kilometers moeten lopen om een beetje voedsel te krijgen, als er wordt geschoten op mensen die hulp komen halen, dan wordt er weggekeken. Dan zeggen we dat we in gesprek moeten blijven.

Mensenrechtenschending

We hebben het over een hypocrisie die de wereld ontregelt. Kijk naar Amerika, dat overal oorlog uitlokt en mensenrechten schendt. In de straten van de VS waant de nieuwe Gestapo rond, die mensen letterlijk van straat en uit hun huis plukt. En ik hoor geen piep van de zogenoemde democratieën in Europa. Dat wordt gewoon voor lief genomen.

Genoeg te vieren

Kijk wat er nu in de wereld gebeurt. Er zijn zoveel uitdagingen en redenen om ons hopeloos te voelen, om de handdoek in de ring te gooien. Maar vergeet niet dat de status quo daar juist baat bij heeft. Ze hebben belang bij oorlog, belang bij dat mensen in dit land tegen elkaar opgezet worden. Daar moeten we ons bewust van zijn. Ik zie dat mensen die niet het beste met de wereld voor hebben, elke stap die zij maken uitbundig vieren. Dat moeten wij ook doen. Wij hebben genoeg te vieren, als we ons niet alleen richten op wat er misgaat. Er zijn heel veel mensen die zich iedere dag weer inzetten om ervoor te zorgen dat we niet de verkeerde kant op gaan. Grote en kleine stappen: ze maken hét verschil.

Hoop voor hopelozen

Wie geloofde vijftien jaar geleden dat je Zwarte Piet kon veranderen? En kijk waar we nu staan. Wat we gisteren voor onmogelijk hielden, is vandaag mogelijk. En dat is mogelijk gemaakt door vooral die onzichtbare meerderheid. Wij, activisten die zichtbaar zijn, hebben dag en nacht moeten wroeten. Maar zonder de steun van al die onzichtbare mensen hadden we onze doelen nooit kunnen behalen. Mensen die hun stem op het werk hebben laten horen, die zich aan tafel tijdens het avondeten hebben uitgesproken. Dit is een collectief succes. Dit biedt hoop voor de hopelozen. Bescherm onze successen: bescherm de democratie, bescherm artikel 1 van de Grondwet, bescherm het recht op gelijke behandeling. Laten we een toekomst voor ogen houden van vrede en rechtvaardigheid, een toekomst die mensen verenigt in plaats van uiteendrijft.’

Oka Storms 

We hebben ondanks alles onze koers toch vast kunnen houden

‘Het was een ingewikkeld jaar. De toon is harder geworden, de samenleving staat onder druk en dat voel je overal. Desondanks vind ik dat we als KIS onze koers goed hebben kunnen vasthouden. We hebben wel steeds moeten nadenken: hoe zetten we dingen neer, hoe brengen we onze boodschap naar buiten en hoe laten we zien dat het werk dat we doen goed is voor de hele samenleving. Dat ongemak gold niet alleen voor ons. Dat geldt voor heel veel partijen in het land, waaronder ook gemeenten en maatschappelijke organisaties. Ik denk dat er heel veel mensen zijn geweest die dachten: we houden vol en laten onze idealen niet los. 

Integratie is tweezijdig

De taal is wel veranderd. Zo kwam de term integratie in 2025 weer terug in de politiek en in de media, terwijl wij daar drie jaar geleden juist bewust afscheid van hebben genomen. Integratie is tweezijdig, maar wordt vaak eenzijdig bedoeld. Vanuit KIS werken we juist aan inclusief samenleven, met alle partijen in de samenleving.

Schuring is nodig

In 2026 willen we professionals nóg meer handelingsperspectief bieden. Aan beleidsmakers, docenten en jongerenwerkers. Hoe gaan zij om met dat wij-zij denken, met die affectieve polarisatie? Polarisatie is ook niet per definitie slecht, soms is schuring nodig voor verandering, denk aan het hele Zwarte Piet-debat.

Betrouwbare informatie

Daarnaast zijn er veel nieuwe ontwikkelingen die ons werk raken, zoals AI en fake news. We zijn gestart met een project rond online radicalisering en extremisme en experimenteren met een AI-tool voor polarisatie: hoe kunnen we mensen goede, betrouwbare informatie geven.’