Artikel

‘Kijk verder dan rituelen en gebruiken van bewoners’

Kennisatelier woonvormen en zorg voor migrantenouderen

Artikel - 13 juni 2017

Welke initiatieven bestaan er in Nederland rond wonen en zorg voor ouderen met een migratieachtergrond? En sluit dit aanbod goed aan op de behoeften van deze doelgroep? Om een antwoord te vinden op deze vragen en meer, organiseerden KIS, het Netwerk van Organisaties voor Oudere Migranten (NOOM) en het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen- Zorg (KCWZ) onlangs een kennisatelier. 'Waar het om draait, is wie wat kan doen om waardig ouder worden in Nederland mogelijk te maken voor oudere migranten.'

Zo’n dertig deelnemers zijn naar de bijeenkomst in congrescentrum Antropia in Driebergen-Zeist gekomen. Het kennisatelier, op deze zonovergoten meidag, start met een presentatie van een onderzoek. Deze presentatie is de vrucht van een kleinschalige verkenning, uitgevoerd door KIS, KCWZ, NOOM en de Universiteit Utrecht. Onderzoekers hebben in kaart gebracht welke initiatieven er zoal zijn rond de (woon)zorg voor oudere migranten. Daarvoor spraken ze met initiatiefnemers, vertegenwoordigers van woningcorporaties, gemeenten, zorgorganisaties en – uiteraard- met oudere migranten zelf.

Het aantal (woon)zorginitiatieven voor oudere migranten neemt nog steeds toe

‘We stuitten op een rijkdom aan initiatieven’, zegt KIS-onderzoeker Marian van der Klein. Zo’n honderd zijn het er, her en der verspreid over het land. ‘Een levende lijst’, stelt Van der Klein. Maar bovendien ook een momentopname, want het aantal (woon)zorginitiatieven dat zich richt op ouderen met een migratieachtergrond blijft toenemen.
Woongroepen hebben de overhand op de lijst, legt Van der Klein uit. En meestal zijn deze cultuurspecifiek. De initiatieven richten zich op één doelgroep met een afgebakende migratieachtergrond, bijvoorbeeld op ouderen van Surinaamse of Molukse komaf. Van interculturele initiatieven is nauwelijks sprake. Van der Klein: ‘Het is onduidelijk of dat voortkomt uit een bepaalde visie of onbewust zo is gegroeid.’

De verkenning naar de (woon)zorg voor oudere migranten heeft ook in beeld gebracht welke knelpunten initiatiefnemers zoal ervaren bij het opzetten van cultuurspecifieke wooninitiatieven. Melissa Hulleman en Yvonne Witter van het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg (KCWZ) lichten ze puntsgewijs toe. Er is vaak een gebrek aan financiële middelen, het vinden van een geschikte locatie blijkt minder eenvoudig dan gedacht en het ontbreekt initiatiefnemers nogal eens aan het juiste netwerk om hun plan tot uitvoer te kunnen brengen.

Andere noemer

Hoe vallen deze knelpunten te verhelpen? Als je professionals en vrijwilligers inzet die de cultuur en taal van de ouderen kennen, geeft dat ouderen een gevoel van veiligheid, stellen de onderzoekers. Verder adviseren zij initiatiefnemers om migrantenouderen in een vroeg stadium bij hun plannen te betrekken. En daarnaast ook de ‘extended family’ van de ouderen. Meer beleidsmatige oplossingen passeren ook de revue. Zo adviseren de onderzoekers de initiatiefnemers om in hun woonvisie vast te leggen dat er in de (woon)zorgvormen  voldoende aandacht zal zijn voor kwetsbare cliënten en adviseren zij hen om sleutelfiguren in te schakelen.  

Tijdens de presentatie van het vooronderzoek ontstaat al snel een levendige discussie met de zaal. Een van de deelnemers ervaart het afschaffen van het doelgroepenbeleid door gemeenten als een lastige drempel om wooninitiatieven voor oudere migranten gehonoreerd te krijgen. ‘Gemeenten vermijden termen als migranten’, stelt de deelnemer.

‘Verwoord het dan onder een andere noemer’, suggereert iemand anders. ‘Geef bijvoorbeeld aan dat eenzaamheid onder bepaalde groepen ouderen een probleem is. Soms moet je het juiste beleidsjargon spreken om dingen voor elkaar te krijgen.’ ‘Ja, maar willen we dat?’, brengt een andere deelnemer daar tegenin. ‘Het gaat er toch juist om dat de systeemwereld zich aanpast aan de leefwereld van de burgers en niet andersom?'

Intensieve zorg

Ook de intramurale instellingen voor oudere migranten komen ter sprake. Zij bieden intensieve zorg aan ouderen met bijvoorbeeld dementie of zware fysieke beperkingen. Uit de verkenning komt naar voren dat het voor deze instellingen lastig is om in te schatten hoeveel vraag er in de toekomst naar deze vorm van zorg zal zijn en hoe de behoeften van toekomstige generaties er precies zullen uitzien. ‘Het is goed mogelijk dat er in de toekomst behoefte is aan meer multiculturele zorg, waarin meerdere groepen tegelijkertijd een plaats vinden’, zegt Van der Klein.  

Verder blijken intramurale zorgverleners nogal eens met financiële en logistieke vraagstukken te kampen wanneer er een plaats vrijkomt voor een nieuwe bewoner. Wat doe je bijvoorbeeld als er niemand uit de doelgroep op de wachtlijst staat? Plaats je dan toch iemand met een andere achtergrond?

Wat doe je als er niemand uit je doelgroep op de wachtlijst staat?

Ook voor de intramurale zorgverleners hebben de onderzoekers de nodige aanbevelingen. Werk bottom up, adviseren zij. Zet vanuit de gemeenschap een locatie of (woon)zorgafdeling op. Verdiep je in de geschiedenis van de bewoners in de meest brede zin van het woord en richt je niet enkel en alleen op de gebruiken en rituelen die bij de achtergrond van je doelgroep horen. Maak werk van inspraak. En, werf personeel uit de doelgroep, oudere migranten vinden het doorgaans fijn om verzorgt te worden door een verpleegkundige met dezelfde culturele wortels.

Toekomstagenda

Samen komen tot een agenda voor de toekomst. Jeanny Vreeswijk van NOOM herinnert de deelnemers eraan dat dit een van de doelen is van het kennisatelier. Om dichterbij het samenstellen van die agenda te komen, stelt Vreeswijk enkele vragen om de deelnemers, die vervolgens plaatsnemen aan thematafels om samen oplossingsrichtingen te bedenken voor wonen en zorgen voor oudere migranten, te prikkelen.
‘Het van de grond krijgen van een eigen initiatief kan lastig zijn’, zegt Vreeswijk bijvoorbeeld. ‘Hoe leg je contact met de juiste netwerken? Wie moet wiens netwerk leren kennen, de gemeente die van sleutelfiguren, of juist andersom?


Deelnemers van het kennisatelier brainstormen aan een thematafel.

Waar het om draait, is wie wat kan doen om waardig ouder worden in Nederland mogelijk te maken

Aan het einde van de middag bespreken de deelnemers gezamenlijk de uitkomsten van de gesprekken die aan de vier thematafels hebben plaatsgevonden. De deelnemers hebben tips en oplossingsrichtingen bedacht binnen de thema’s: eigen initiatief, dagbesteding, cultuurspecifieke zorg en mogelijkheden van verwijzers (zie kader).
Gespreksleider Hans Bellaart van KIS brengt de vraag in wat de gevonden tips en oplossingsrichtingen voor de toekomstagenda betekenen. Die vraag is voor Harry Mertens, voormalig programmamanager bij Movisie, voer voor een spontaan slotbetoog.

‘Waar het om draait, is wie wat kan doen om waardig ouder worden in Nederland mogelijk te maken’, zegt hij. Mertens stelt dat het niet gemakkelijk is om dit onderwerp op de politieke agenda te krijgen en te houden. ‘Misschien moeten we een prijsvraag organiseren’, oppert hij. ‘Waar is het het fijnste om als migrant oud te worden in Nederland? Welke goede voorbeelden hebben corporaties, zorginstellingen en gemeenten? Laat we er samen voor zorgen dat deze bijeenkomst geen eenmalige impuls is.’

Tips en oplossingsrichtingen

Eigen initiatief

  • Gemeenten, leg contact met oudere migranten, want die komen nu te laat in beeld.
  • Welzijnsorganisaties, investeer in een lokaal netwerk met vertegenwoordigers van oudere migranten.
  • Investeer in een sociale kaart, dan breng je partijen bij elkaar.
  • Zoek als initiatiefnemer van een cultuurspecifieke (woon)zorgvorm naar de juiste partners, woningcorporaties zijn een natuurlijke bondgenoot.
  • Regel de participatie goed in je gemeente. Een participatieraad kan het onderwerp bijvoorbeeld agenderen bij ambtenaren en bij de gemeenteraad.
  • Rust de ouderen goed toe om te zorgen dat ze weten waar ze heen kunnen om netwerk ook zelf te kunnen benutten.
  • Nodig wethouders uit en toon hen succesvolle cultuurspecifieke woon(zorg) initiatieven.

Dagbesteding

  • Etaleer positieve resultaten.
  • Zorg voor een goede toegankelijkheid door dagbesteding in eerste instantie zonder indicatie mogelijk te maken. De indicatie komt later wel. Of financier deze op alternatieve manieren.
  • Ga allianties aan met bijvoorbeeld woningcorporaties en andere instellingen.
  • Laat zien dat specifieke dagbesteding voor cultuurspecifieke doelgroepen een investering is die zich terugverdient.
  • Laat zien dat dagbesteding op deze manier effectiever is. Versoepel de regels en ontlast daarmee mantelzorgers. Effectieve dagbesteding zorgt ervoor dat er minder, of pas in een later, intensieve zorg nodig is.
  • Dagbesteding leidt tot minder druk op de zorg en minder druk op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De gemeente profiteert daar financieel van omdat het zes weken duurt voordat Wmo-zorg overgaat in zorg die onder de Wet Langdurige Zorg (WLZ) valt.

Cultuurspecifieke zorg

  • Cultuurspecifieke zorg is de beste zorg als het om intramurale zorg gaat. Het is zorg op maat! Maar bij de extramurale zorg valt daar wel wat op af te dingen. Iedereen zou vrij moeten zijn om al dan niet te kiezen voor cultuurspecifieke zorg.
  • Neem cultuurspecifieke elementen mee in de algemene criteria voor persoonsgerichte zorg. Denk bijvoorbeeld aan competentie-eisen voor werknemers en aan het zorgleefplan.

Mogelijkheden van verwijzers

  • Maak gebruik van de intermediaire functie van vertrouwenspersonen; ‘bezoekvrouwen of bezoekmannen’ uit de gemeenschap. Zij kunnen een belangrijke signalerende, verwijzende en adviserende rol spelen.
  • Train verwijzers over de rol en het belang van mantelzorgers.
  • Gemeente, zorg voor een sociale kaart waarop het aanbod van woonzorginitiatieven voor oudere migranten duidelijk staat vermeld. In veel gevallen ontbreekt zo’n kaart en dat is onhandig voor verwijzers.

Verder lezen?

Reacties

Ik vind het zeer goede informatie. Ben zelf Mantelzorger. En zou het zeer fijn vinden om regelmatig op de hoogte te worden gehouden. Bij voorbaat dank. Met vriendelijke groeten, Gerard Linssen

Ik sluit graag aan bij de woorden van Harry Mertens. Wie gaat wat, waar, wanneer wat doen? En hoe krijg je de allochtone ouderen op de politieke agenda? Kan en gaat KIS daar een rol in spelen? Drie landelijke kenniscentra met een breed netwerk? Wat DOEN gemeenten met de bouwstenen die NOOM heeft geleverd? Alle aangeleverde tips aan de diverse tafels zijn welkom. Maar en met alle respect: ik lees niet echt iets nieuws. Dus terug naar Harry Mertens: hoe krijg je de wensen, behoeften van allochtone ouderen op de politieke agenda: lokaal t/m landelijk?

Als wij 25% van de kennis gebruiken die we nu al hebben kunnen we de positie van oudere migranten met 100% verbeteren. Dat kan het best via een programmatische aanpak. Het KIS zou daar een initierende rol in kunnen nemen.

Bedankt voor jullie reacties! Binnenkort koppelen we aan dit artikel nog een overzicht van initiatieven voor wonen/zorg voor ouderen met een migratieachtergrond, een actueel literatuuroverzicht en meer informatie over wat aan de tafels tijdens het kennisatelier is besproken. Het klopt: veel van de vraagstukken zijn al langer bekend, maar toch wijzigt de context wel. Er lijkt weer wat ruimte te komen voor specifieke voorzieningen. KIS wil graag bijdragen aan het op de agenda houden van dit thema. Bijvoorbeeld op congressen, bij projecten rond wijkteams en in het huidige netwerk.

Reageer