Artikel

Nieuwe methodiek helpt LHBT-asielzoekers over schroom en angst heen

Artikel - 15 maart 2018

Voor asielzoekers uit landen waar homoseksualiteit strafbaar is, kan het lastig zijn om tijdens de asielprocedure open en gedetailleerd hun verhaal te vertellen. Dat maakt het voor IND-medewerkers moeilijk om te beoordelen of zij recht hebben op bescherming in Nederland. Om LHBT-asielzoekers hierin te ondersteunen ontwikkelde KIS een nieuwe methodiek voor vrijwilligers en (sociaal) professionals.

‘Een grote groep asielzoekers is niet gewend om over hun eigen homoseksualiteit te praten’, vertelt projectleider Jolanda Elferink van KIS. ‘In hun land van herkomst hebben ze die gevoelens juist altijd verborgen moeten houden. In sommige landen is het ronduit gevaarlijk om hier voor uit te komen en staat er zelfs de doodstraf op.’ Wie op grond van zijn of haar geaardheid in Nederland asiel aanvraagt, zal hier tijdens de asielprocedure echter wel openhartig over moeten vertellen. Elferink: ‘Aan een overheidsambtenaar nota bene. Maar hoe weet je nou of je die kunt vertrouwen?’ Ook de aanwezigheid van een tolk uit het eigen land kan bedreigend voelen. ‘Hij of zij staat mogelijk afwijzend tegenover homoseksualiteit en laat dat misschien zelfs merken tijdens het gehoor.’

In geuren en kleuren

Hoe gedetailleerder je over je gevoelens en ervaringen kunt vertellen, hoe beter. De medewerker van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft details nodig om te kunnen beoordelen of een verhaal geloofwaardig is, vertelt Elferink. ‘Maar het kan heel moeilijk zijn om woorden te vinden voor iets wat je je hele leven hebt moeten verzwijgen. In sommige talen zíjn er niet eens woorden voor: het woord transgender bestaat bijvoorbeeld niet in alle talen. Hoe kan je dan uitleggen hoe je je voelt?’

Het woord transgender bestaat niet in alle talen. Hoe kan je dan uitleggen hoe je je voelt?

LHBT-asielzoekers kunnen bovendien getraumatiseerd zijn door wat zij in hun land van herkomst hebben meegemaakt. Elferink: ‘Dat maakt het lastig om in geuren en kleuren te vertellen over wat er precies gebeurde toen de politie je oppakte.’

 

Kijktip!

Hoe bewijs je dat je homoseksueel bent? Emma van BNN-programma Spuiten & Slikken volgt Amin die vanwege zijn geaardheid zijn land uit moest vluchten. Bekijk de uitzending.

 

Een krachtig verhaal

Samen met Michelle Emmen van Movisie en onderzoeker Jurriaan Omlo ging Elferink in gesprek met advocaten, medewerkers van IND en COA en vrijwilligers van Vluchtelingenwerk en LHBT-organisaties. Hoe kunnen zij LHBT-asielzoekers het beste ondersteunen? Met elkaar bedachten ze de methodiek levensverhalen.

Een methode om iemand te leren zelf zijn of haar eigen verhaal te vertellen

Elferink: ‘Het is een manier om asielzoekers te laten oefenen met het vertellen van hun levensverhaal, zodat ze zich tijdens hun gehoor krachtiger en zelfverzekerder voelen.’ Het is dus níet een methode om hun te leren wat ze precies moeten vertellen om een verblijfsvergunning te krijgen, benadrukt Elferink. Wat het wel is: een methode om iemand te leren zelf zijn of haar eigen verhaal te vertellen, daar zelf woorden voor te vinden, en schroom en angst te overwinnen om hier open over te praten.

Concrete tips

De methodiek omvat een checklist van zo’n dertig aandachtspunten voor vrijwilligers en professionals die ermee aan de slag willen. ‘We stellen een aantal duidelijke voorwaarden om deze methode succesvol te laten zijn. Denk bijvoorbeeld aan het afspreken op een neutrale en veilige locatie, dus niet bij de vrijwilliger thuis. De checklist geeft ook tips over de opbouw van de begeleiding. Je gaat natuurlijk niet tijdens een eerste gesprek uitgebreid doorvragen over iemands traumatische ervaringen.’

Het COA onderzoekt nu hoe ze de ondersteuning van LHBT-asielzoekers in hun trainingsaanbod kunnen integreren. Andere geïnteresseerde (vrijwilligers)organisaties raadt Elferink aan contact op te nemen met KIS, om samen te kijken hoe KIS hen kan ondersteunen bij het inzetten van de methodiek.

Agaba uit Oost-Afrika: 'Bij de IND verwachten ze dat je helemaal open bent over je gay-zijn. In het AZC vertelt COA je juist om er wat minder open over te zijn. Anders krijg je problemen met de andere bewoners. Dat voelt heel tegenstrijdig.'

Hassan uit West-Afrika: 'Ze vroegen me steeds maar weer om bewijs. Het is moeilijk als je niet gewend bent om daar open over te zijn. Als je het je hele leven hebt moeten verbergen.'

Wat is een geschikt moment in de procedure?

Wie in Nederland asiel aanvraagt, krijgt minimaal zes dagen de tijd om tot rust te komen en zich voor te bereiden op het eerste gehoor. Het meest ideaal zou zijn om de methodiek in deze periode in te zetten. In de praktijk is dat echter lastig, omdat het maar een korte periode is en niet iedereen al in die eerste dagen openlijk voor zijn of haar geaardheid uit durft te komen. In de hectiek van een aanmeldcentrum hebben ook COA-medewerkers hier minder tijd en aandacht voor. Bovendien wil het kabinet de rechtsbijstand in deze periode afschaffen, waardoor mensen pas voor het eerst met een advocaat in contact komen nadat hun eerste asielaanvraag is afgewezen.

Na een negatieve beslissing kan een asielzoeker in beroep gaan. Hier gaat vaak enige tijd overheen, waardoor er in deze fase meer ruimte is om de methodiek alsnog in te zetten. De asielzoeker is dan ook al wat langer in Nederland en daardoor beter bekend met LHBT- en andere vrijwilligersorganisaties die hem of haar kunnen ondersteunen.

 

Anderen bekeken ook

Hoe kan de financiële en sociale zelfredzaamheid van vluchtelingen, EU-arbeidsmigranten en gezinsvormers worden vergroot? En wat kan de bijdrage van nieuwkomers zelf, de gemeente, professionals, vrijwilligers en buurtbewoners zijn? In deze publicatie heeft KIS in kaart gebracht wat de integratie van nieuwkomers in de weg staat en hoe belemmeringen op het gebied van zelfredzaamheid kunnen worden weggenomen. 

Reageer