Artikel

Verkennend onderzoek naar hoe je maatschappelijke spanningen op het hbo kunt bespreken

Het ongemak voor de klas

Artikel - 14 februari 2017

Het gaat over aanslagen, over een minuut stilte, over migratie-achtergrond en Nederlandse achtergrond, over extreme opvattingen. Docenten in het hbo worstelen dagelijks met allerlei lastige maatschappelijke kwesties. Het ongemak voor de klas is groot, blijkt uit het verkennende onderzoek ‘Maatschappelijke Spanningen in het hoger onderwijs, hoe gaan we daar mee om’ van Hogeschool Utrecht (HU) en Kennisplatform Integratie & Samenleving.

 

Het aantal studenten met een andere culturele achtergrond is de afgelopen jaren flink toegenomen op Hogeschool Utrecht, zegt Lia van Doorn, lector Innovatieve Maatschappelijke Dienstverlening. ‘Deze studenten beginnen langzaam hun onderwijsachterstand in te lopen. Ze maken een inhaalslag en dat is een goede ontwikkeling. Het stelt echter ook nieuwe eisen aan hogescholen en docenten. Zo veranderen met de komst van deze studenten bijvoorbeeld de gespreksonderwerpen en de perspectieven. Docenten krijgen te maken met studenten van Turkse afkomst die zich zorgen maken over de politieke situatie in Turkije, met studenten de hele dag op hun mobieltje de situatie in Syrië volgen.’ De aanslagen in Parijs, de minuut stilte leverde ingewikkelde discussies op. ‘Docenten zijn daar niet altijd op voorbereid en de handelsverlegenheid is soms groot.’ Het was voor de diversiteitswerkgroep van de Hogeschool Utrecht, die vorig jaar nieuw leven is ingeblazen, aanleiding om onderzoek te doen. ‘Juist naar dat ongemak.’

‘Ik signaleer het elk jaar dat er spanningen zijn tussen studenten. Dit jaar ben ik daar veel actiever op in gaan spelen. Ik vind het heel belangrijk dat er een veilige sfeer is. Ik zeg het ook tegen mijn teamleider. Uiteindelijk beamen ze dat ook wel, omdat er veel studenten uitvallen’ - Docent hbo

Grote thema's

De onderzoekers van Kennisplatform Integratie & Samenleving/Movisie spraken met docenten van vier hogescholen (Hogeschool Utrecht, Hogeschool van Amsterdam, Haagse Hogeschool en Hogeschool Rotterdam), en met studenten van Hogeschool Utrecht. De docenten blijken met uiteenlopende onderwerpen te worstelen. Van de rol van religie, radicale opvattingen tot de 'verharding' onder studenten. ‘De docenten hebben niet geleerd hoe ze met dit soort kwesties om moeten gaan. De angst om buiten hun rol van docent te vallen of om het verwijt te krijgen dat ze discrimineren is groot’, zegt onderzoekster Ikram Taouanza. ‘Opvallend is ook dat ze zich hier echt alleen in voelen.’ De meeste geïnterviewde docenten gaven aan dat ze maar weinig steun van collega’s of management ervaren. ‘Terwijl de urgentie voor iedereen zeker duidelijk is. Hier moeten we iets mee, zeiden ze allemaal. Maar in welke vorm en hoe? Dat is de grote vraag.’

Het zijn grote thema’s waarmee de docenten dagelijks worden geconfronteerd. Tel daarbij op zwaar onderwijsprogramma, de tijdsdruk. Taouanza: ‘Om dit soort gesprekken als docent met een klas aan te gaan, moet er sprake zijn van vertrouwen, maar wanneer je een groep maar een keer per week ziet, dan wordt dat lastig.’

‘Ik hoorde laatst iemand zeggen: 'autochtone studenten willen niet meer met allochtone studenten samenwerken.' Zo stellig had ik het nog nooit gehoord. Ik had daarna een groep Marokkaanse studenten in de les en ik vroeg ze: 'Reageer daar eens op, want ik schrik daarvan.' Ze zeiden volmondig: 'Ja dat is ook zo.'' - Docent hbo

Blootleggen

Volgens Lia van Doorn legt het onderzoek een duidelijke behoefte bloot. ‘Ik denk dat de buitenwereld zich nauwelijks realiseert hoeveel van dit soort kwesties op een hogeschool spelen. Het onderzoek laat zien dat docenten daar nu in hun eentje mee worstelen en dat veel onder de radar gebeurt. Met dit onderzoek willen we die onderstroom blootleggen.’

De volgende stap moet volgens Van Doorn zijn dat de docenten op de hogescholen in ieder geval hun worsteling met deze kwesties moeten kunnen bespreken met hun directe collega’s en managers. ‘Zonder bang te hoeven zijn als slechte docent te worden bestempeld. Een platform waar dit soort zaken in alle openheid kunnen worden gedeeld, waarbij het management ook aangeeft dat het inderdaad lastige thema’s zijn. Docenten zijn nu vaak bang dat ze in een incidenten terecht komen, zonder de steun van hun collega’s en leidinggevenden.’

Trainingen

Daarnaast zou het volgens de lector goed zijn wanneer de docenten - binnen de onderwijstijd - ruimte krijgen om bepaalde trainingen te volgen. ‘Er is zoveel aanbod op dit gebied. Maar het is teveel gevraagd om docenten dit in eigen tijd te laten doen. Ze krijgen al zoveel op hun bord.’ Ook Taouanza pleit voor het gesprek. ‘Er is jammer genoeg geen blauwdruk voor dit soort gesprekken in de klas. Maar het helpt om ervaringen uit te wisselen, los van de onderwijsstof en de punten die gehaald moeten worden. Zowel voor studenten als docenten. Waar sta je in de samenleving? Wat zijn je eigen kaders? En wat zijn de kaders van de Hogeschool en van de samenleving?’

‘Als ik er zo over nadenk zou je denken dat dit wel hoort. Ik krijg hier als juf ook mee te maken. We hebben het ooit even over het beleid van mijn school over zwarte piet gehad, maar verder niets over het debat er achter, de betogingen of de beveiliging van Sinterklaas. Dit zou toch wel moeten.’ - Student hbo

De scholen moeten zelf met beleid komen en niet alleen reageren op incidenten, zegt Van Doorn. ‘Het is juist belangrijk om - zonder de aanleiding van een incident - dit op de agenda te zetten. Hogescholen zijn grote langzame organisaties, die niet zo goed kunnen reageren op kwesties die van buiten naar binnen komen. Maar we moeten iets, we kunnen de docenten niet alleen laten zwemmen.’

Verkennend onderzoek
De bevindingen en de conclusies en aanbevelingen in dit rapport zijn gebaseerd op de volgende elementen: een beknopte literatuurstudie over dit vraagstuk, een digitale enquête bij de opleidingen van het Instituut voor Sociaal Werk van Hogeschool Utrecht die door 261 medewerkers is ingevuld. Daarnaast zijn verdiepingsinterviews gedaan met zes docenten van sociale opleidingen van vier hogescholen: Hogeschool Utrecht, Hogeschool van Amsterdam, Haagse Hogeschool en Hogeschool Rotterdam. Daarnaast is een focusgroepsgesprek gevoerd met studenten van Hogeschool Utrecht. En zijn de bevindingen voorgelegd aan een groep docenten van de HU en aan de projectleider van Platform Integrale veiligheid.

Met de uitkomsten van het rapport willen Hogeschool Utrecht en het kennisplatform de dilemma’s voor omgaan met maatschappelijke spanningen binnen de hogescholen bespreekbaar maken. En samen met hen zoeken naar bruikbare oplossingen.

Download het rapport Maatschappelijke Spanningen in het hoger onderwijs, hoe gaan we daar mee om.

Lees ook het artikel van Hogeschool Utrecht over dit onderzoek.

Trefwoorden: 

Anderen bekeken ook

Hoe ga je om met ingrijpende gebeurtenissen in de klas? Moet je als onderwijsinstelling wel of geen aandacht besteden aan maatschappelijke spanningen en aan welke wel en aan welke niet? Het ongemak voor de klas is groot, blijkt uit verkennend onderzoek van Hogeschool Utrecht (HU) en Kennisplatform Integratie & Samenleving.

Reacties

Ik merkte het ook toen ik (St De Brug-kanaleneiland) een dialoog organiseerde: Sinterklaasfeest voor iedereen? In december 2016 In de gesprekken die ik hieraan voortgaand heb gehad waren mensen boos en verontwaardigd. Hun sinterklaasfeest moet blijven zoals het is met zwarte Piet punt uit! Geen enkele discussie hierover. Laat de buitenlanders zich aanpassen aan ons en anders rotten ze maar op naar hun eigen land! Ik was nogal geschrokken van de heftigheid en de emotie! Probeerde te begrijpen waarom het zo belangrijk is dat het lijkt of ze je aan willen 'vliegen' Anderen dachten meer genuanceerd over het sinterklaasfeest en begrepen de commotie niet over zwarte Piet! Voor deze mensen had het niks met hun identiteit te maken als Nederlanders. Het is bijna onmogelijk om dit te bespreken Daarom het initiatief om het in dialoog te gaan doen: Sinterklaasfeest voor iedereen? Omdat iedereen de ruimte krijgt om te zeggen wat hij/zij ervaart zonder discussie. Zowel voor en tegenstanders kunnen hun verhaal doen. Dit geeft ruimte aan gevoel en emotie. Je hoort waarom zwarte Piet zo belangrijk is of waarom dit minder belangrijk is! We moeten als samenleving het gesprek aangaan hoe moeizaam het ook is. Vooral op scholen is dit belangrijk. Beginnend bij de basisscholen zodat het kind leert dat er verschillende meningen zijn en dat dit niet erg is. Burgerschap begint bij acceptatie van elkaar en elkaar als mens te zien met dezelfde behoeften. Duidelijk en eerlijk praaten met elkaar daardoor keren we van elkaar ook al zijn we het niet eens. Angst ontstaat als er geen open communicatie plaats vind tussen verschillende groepen mensen. Het gevaar bestaat dat ieder op zijn eigen eilandje tercht komt en daardoor tunnelvisie ontstaat. Ik begrijp wel dat mensen uit Immigranten ouders zich niet thuis voelen in Nederland. Ik probeer in tevoelne hoe dit is: je bent hier geboren, spreekt de taal, opleiding gevolgd, je doet je best en toch ben je niet een Nederlander. Ondanks dat Nederland je land is en je hier getogen bent. Het land van je vader of opa een vakantieland is waar je af en toe naar toe gaat! Je coelt je Nederlander maar voor de buitenwacht ben je iemand anders. Lijkt me best moeilijk. Warme groet, Tilly ,

Heel goed dat hier onderzoek naar wordt gedaan. Bij Hogeschool Rotterdam is in meerdere trainingen en bijeenkomsten aandacht voor 'lastige gesprekken in de klas én in de docentenkamer'. Mijn ervaring tijdens deze trainingen is dat de eerste noodzakelijke stap is om je eigen dode hoeken te leren kennen. Deze term komt van onze collegevoorzitter, zie zijn blog op https://www.hogeschoolrotterdam.nl/hogeschool/nieuws/blogitem/ontmoeting-86-/65349/. Gesprek in het team is vervolgens nodig om te kunnen sparren over casussen en om ruggensteun te ervaren. Dat helpt om in een klas zowel sensitief te kunnen reageren maar ook grenzen te durven stellen. Een voortdurend leerproces voor ieder. Margo Puijter, senior beleidsadviseur en projectleider inclusiviteit

Ik zou hier graag over meedenken, heb veel ervaring in het organiseren van trainingen en methodieken als dialoog in het jongerenwerk, bij de hogeschool van Amsterdam, etc.. Marten Bos trainer/ontwikkelaar verbinden op gebied van intersectionaliteit

Waar maken jullie zich toch druk over in 'Holland'. In Vlaanderen geven we les in de les. In de wiskunde les wordt niet gepalaverd over 'zwarte piet'. We houden het bij wiskunde. Dus schoenmaken blijf bij de leest. Een lesuur is geen palavermoment voor maatschappelijke frustraties. Ik heb echt met jullie te doen. Veel goeie moed. Jan

Heel herkenbaar vanuit in de externe voorlichtingsverzoeken die we binnen de asielopvang al jaren ontvangen. En dergelijke vragen komen niet alleen bij het HBO maar in alle lagen van het onderwijs voor. De wijze waarop we de maatschappelijk problemen met klassen en groepen bespreken is wel afhankelijk van leeftijd en onderwijsvorm. Dit illustreert voor mij de impact van culturele onderwerpen in maatschappelijke spanningen. Zolang het gaat om een euforische ervaring met een vreemde cultuur is het een boeiend onderwerp. Zodra het onszelf erin betrekt wordt het complex. Echter ligt in onze externe voorlichtingen en gastlessen daar wel de sleutel. Misschien is het boek van Susan T. Fiske "Are we born racist" een goede eye-opener?

Een kleine rectificatie: De auteurs van "Are we born racist?" zijn Jason Marsh, Jeremy A. Smith & Rodolfo Mendoza-Denton ipv Susan T. Fiske.

Reageer