Op 15 augustus herdenken we alle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van voormalig Nederlands-Indië. Tijdens de Japanse bezetting werden honderdduizend kinderen en volwassen geïnterneerd in kampen. Zo ook de opa en oma van Dyonne van Haastert, communicatieadviseur bij KIS. Haar grootouders spraken nooit over hun kampervaringen, maar het trauma van het oorlogsgeweld en de daaropvolgende Bersiap en migratie dreunt wel door in haar familie. Dyonne schreef -in het licht van de herdenking- een brief aan haar Indische oma die ze nooit heeft leren kennen.

Op 15 augustus eindigde wel de oorlog, maar het bracht geen vrede. Twee dagen na de capitulatie van Japan, op 17 augustus 1945, riepen de Indonesische nationalisten Soekarno en Hatta de Indonesische onafhankelijkheid uit. Daarna is er nog ruim vier jaar gestreden voor een onafhankelijk Indonesië, na ruim 350 jaar bezetting door Nederland. Lees meer in dit artikel: Nationale Indië Herdenking 15 augustus: wat herdenken we en waarom? Of op de website van de Nationale Herdenking 15 augustus 1945.
 
Lieve oma,
 
Ik weet niet hoe je loopt.
Ik weet niet hoe je ruikt.
Ik weet niet hoe je praat.
 
Mijn handen zijn klein en kripoet. Net als die van jou?
 
Ik ken je dromen en je grapjes niet.
Ik heb je knuffels nooit gevoeld en je stem nooit horen voorlezen.
 
Ik ben gek op prullaria. Net als jij?
 
Een sigaret met een hele lange as, altijd verzorgd.
Zelfs een tikkeltje ijdel.
Clipoorbellen, roze lippenstift, haren in de krul.
Een grote ronde bril.
In slaap vallen tijdens het eten.
Een echt Indisch dametje.
 
Lijk ik op jou?
 
Anekdotes maken geen persoon. Details maken geen oma.
Alle flarden aan informatie slurp ik op, om zo een beeld van jou te kunnen vormen.
Een beeld van Etty. Oma Etty. Mijn oma Etty.
 
Wie was jij? Hoe was jij?
 
Ze zeggen dat je gek was op bloemen en planten.
Je sprak ertegen en streelde de blaadjes.
 
Dat doe ik ook.
 
Je cijferde jezelf weg.
Was gek op djamil, jouw verzinselwoord voor lekker snaaien.
Lief en makkelijk in de omgang.
Je maakte de lekkerste chili con carne soep.
En had altijd cadeautjes in huis voor je kleinkinderen.
 
Ik heb een gat in mijn hand. Net als jij?
 
Ik zoek naar antwoorden.
Stel vragen aan iedereen die jou heeft gekend.
Hoe was mijn oma? Wie was mijn oma?
 
Is de pijn die ik voel in mijn buik jouw verdriet?
 
Ik ken je angsten niet.
Ik weet niet wat jou in de nacht wakker hield.
Hoe het was om jouw thuis -Indië- en die tuin vol met prachtige bloemen achter te laten.
Een leven waarin pracht en praal de grootste rol speelden, maar alles uiteindelijk schijn was.

Zijn mijn angsten jouw nachtmerries?

Had je heimwee naar een land dat er niet meer is?
Heimwee naar een huis dat er niet meer is?
Naar de familie die je daar achter liet?
Naar het leven dat je los moest laten?
Naar die versie van jou die achterbleef op de kade van Tandjong Priok?

Ik heb heimwee. Heimwee naar jou.
Soms praat ik, maar zeg ik niets. Ze zeggen dat jij dat ook deed.

Ik weet niet wat jouw ogen hebben gezien in het kamp waar je je dochter verloor.
Hoe het voelde om met een pistool onder je kussen te slapen.
En toch voel ik het. Hoe kan dat?

En die schaduwen die mij lijken te volgen, horen die bij jou?

Wanneer eindigde de Tweede Wereldoorlog?

Negen van de tien Nederlanders antwoordt zonder aarzelen '5 mei 1945', en ziet daarbij vermoedelijk in gedachten de grijsgedraaide archiefbeelden van uitbundig vlaggende menigtes, die geallieerde tankwagens toejuichen, in de straten van Groningen of Amsterdam.

Die uitzinnige vrolijkheid heerste op de bewuste datum echter lang niet overal binnen de toenmalige grenzen van het Nederlandse Koninkrijk. In voormalig Nederlands-Indië hield de Japanse bezetter de archipel nog maanden stevig in de greep. Pas na de twee gruwelijke atoombommen, op 6 augustus op Hiroshima en op 9 augustus op Nagasaki, capituleerde Japan en eindigde de Tweede Wereldoorlog.

Lees meer

Belangrijke data

7 december 1941: Japan bombardeert Pearl Harbor
8 december 1941: Nederland verklaart de oorlog aan Japan
8 maart 1942: Japan bezet Nederlands-Indië

6 augustus 1945: atoombom op Hiroshima
9 augustus 1945: atoombom op Nagasaki
15 augustus 1945: capitulatie van Japan: einde WO II
17 augustus 1945 Soekarno en Mohammed Hatta roepen Republiek Indonesië uit

In het machtsvacuüm dat ontstond volgde een chaotische (dekolonisatie)oorlog:

  • Bersiap: Bepaalde Indonesische nationalistische groeperingen vervolgden en vermoordden Nederlanders en iedereen die Nederland goed gezind was. Ook Indo-Europeanen, Molukkers en Peranakan Chinezen werden doelwit.
  • Politionele acties: Nederland op haar beurt probeerde middels twee ‘politionele acties’, in 1947 en in 1948, op gewelddadige wijze haar gezag in de kolonie te herstellen. Er vielen in die jaren opnieuw veel slachtoffers.

27 december 1949: Nederland erkent de Republiek Indonesië
15 augustus 1950: Soekarno roept Indonesische Eenheidsstaat uit

Anderen bekeken ook