Meerdere vormen van discriminatie tegelijkertijd verminderen: hoe doe je dat?
Discriminatie gebeurt vaak op meerdere gronden tegelijkertijd. Deze haken ook weer in elkaar en zorgen daardoor voor specifieke vormen van discriminatie. Bijvoorbeeld door combinaties van afkomst, religie en gender. In 2018 bracht KIS daarom een rapport uit: Meerdere vliegen in een klap. Dat ging over het aanpakken van meerdere vormen van discriminatie tegelijkertijd. In dit artikel lees je drie nieuwe inzichten anno 2025 vanuit wetenschappelijk onderzoek. Dit is in het bijzonder relevant voor mensen die aanpakken en beleid maken tegen discriminatie.
Inzicht 1: Positief contact kan meer inzicht geven in meerdere identiteiten
Positieve ontmoetingen tussen mensen waarvan de ene groep vooroordelen heeft over de andere groep kunnen deze vooroordelen enigszins verminderen. Dit is de contacttheorie van Allport uit 1954 waarvoor in vele studies bewijs is gevonden (zie bijvoorbeeld Pettigrew & Tropp, 2006; Van Assche et al., 2023; Swart et al., 2011). Zoals beschreven in het KIS-rapport uit 2018 Meerdere vliegen in een klap, kan dit vooroordelen verminderen richting de mensen uit de groep bij de ontmoeting, maar ook richting aanverwante groepen.
Secondary transfer effect
Een voorbeeld: een persoon zonder migratieachtergrond met vooroordelen over mensen met een Marokkaanse achtergrond heeft positief contact met iemand met een Marokkaanse achtergrond. Dit kan vooroordelen verminderen. Niet alleen over mensen met een Marokkaanse achtergrond maar ook over mensen met bijvoorbeeld andere migratieachtergronden. Dat heet de secondary transfer effect. Sinds het rapport uit 2018 zijn er diverse studies die dit effect hebben bevestigd (Fitzgerald, et al., 2024; Ünver et al., 2022; Vezzali et al., 2021).
Overlappende vormen van achterstelling
Toch zijn er nog veel vragen over hoe positief contact werkt als mensen meerdere en overlappende vormen van achterstelling ervaren. Stel dat een persoon met een islamofobe houding een positieve ontmoeting heeft met een moslima. Verminderen de vooroordelen van die persoon alleen tegenover moslims, of ook tegenover vrouwen of zelfs andere groepen die onder vergelijkbare machtsstructuren vallen? Onderzoeker Tropp (2024) beschrijft dat dit afhangt van welke identiteitsaspecten tijdens het contact expliciet worden benadrukt. Noem je bijvoorbeeld juist je religieuze identiteit of vooral je gender?
Machtsstructuren zichtbaar
Positief contact kan echter ook een ander effect hebben. Het maakt zichtbaar dat mensen complexe en gelaagde posities innemen binnen verschillende systemen van macht en privilege. Door zulke ontmoetingen kunnen deelnemers zich bewuster worden van hoe meerdere machtsstructuren tegelijk invloed hebben op ervaringen van uitsluiting of bevoordeling. Simpel gezegd zien mensen door contact hoe mensen op meerdere gronden tegelijkertijd gediscrimineerd worden. Ook kunnen ze door contact inzien dat hun eigen identiteit meer gelaagd en complex is. Dat wordt deels bevestigd in een studie van Schmid en anderen (2014).
Multiculturalisme
Een studie van Verkuyten en anderen (2010) onder Nederlandse kinderen maakt duidelijk dat kinderen met meer contacten met een andere afkomst dan zijzelf, vaker uitgingen van multiculturalisme. Ze vonden onder andere vaker dat mensen hun eigen tradities mogen houden. Ook hechtten ze minder waarde aan hun Nederlandse identiteit. Kortom: al hoewel er meer onderzoek nodig is, lijkt positief contact een nuttige bijdrage te leveren aan het verminderen van discriminatie op meerdere gronden tegelijkertijd.
Praktische tips voor sprekers
Ben je een spreker voor de klas of een andere groep en vertel je iets over je eigen ervaringen met discriminatie? Voor jou hebben we drie tips:
- Kijk of je verschillende identiteiten van jezelf kunt benoemen. Ook als je ervaringsverhaal primair gaat over jouw discriminatie-ervaringen als bijvoorbeeld vluchteling. Dan is het raadzaam om te benoemen hoe jouw ervaringen bepaald worden door je gender, je leeftijd, je seksuele oriëntatie etc.
- Benoem bij een ervaringsverhaal ook iets over de ervaringen van anderen. Als je bijvoorbeeld een ervaringsverhaal vertelt als moslima van in de dertig benoem dan ook hoe moslimmannen discriminatie ervaren. Of wat specifiek is voor moslimouderen en wat lhbtiqa+ moslims meemaken.
- Benoem expliciet dat verschillende vormen van discriminatie met elkaar overeenkomen. De ervaringen van mensen met anti-Aziatisch racisme lijken bijvoorbeeld vaak op de ervaringen van mensen met anti-Zwart racisme, maar ook op de ervaringen van lhbtiqa+ personen. En benoem dat ze kunnen overlappen: je kunt als lhbtiqa+ van kleur zowel op je afkomst als je seksuele oriëntatie worden gediscrimineerd.
Inhoudsopgave
Meer informatie?Neem contact op met:
Serena Does
Marit Verstappen
