Complottheorieën zijn om verschillende redenen problematisch: ze kunnen bijvoorbeeld een gevaar zijn voor de volksgezondheid of geweld en extremisme aanwakkeren. Een specifiek probleem dat om aandacht vraagt, is dat een deel van de complottheorieën antisemitische of antimoslimracistische elementen bevatten. Sommige zijn zelfs geheel gewijd aan de theorie dat moslims en joden de wereld zouden willen overnemen. Over dit type complottheorieën gaat dit onderzoek.

In onder meer het onderwijs worden docenten met deze complottheorieën geconfronteerd. Ze vragen zich af op welke manier ze hierop kunnen reageren of wat ze kunnen doen om dit te voorkomen. De hoofdvraag in dit onderzoek is daarom: Hoe kunnen we antisemitisme en antimoslimracistische (elementen in) complottheorieën tegengaan?

In dit onderzoek beantwoorden we de volgende deelvragen:

  1. Wat zijn antisemitische en antimoslimracistische complottheorieën (of antisemitische en antimoslimracistische elementen in complottheorieën) en hoe herkennen we deze?
  2. Wat is bekend over wat werkt in het voorkomen en verminderen daarvan, vanuit de internationale wetenschappelijke literatuur en vanuit de visies van experts?
  3. Welke praktische handvatten en tips levert de verzamelde kennis op voor het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs?
  4. Welke kennis ontbreekt er in onderzoek naar het herkennen en aanpakken van (antisemitische en antimoslimracistische) complottheorieën?

Naast een uitgebreid rapport maakten we een handreiking met 10 tips voor (gast)docenten van jongeren om antisemitische en antimoslimracistische complottheorieën te voorkomen en verminderen.

Bekijk de handreiking met tips

Lees ook het bijbehorende artikel over complottheorieën

Auteur: 
Jeroen Vlug en Hanneke Felten
Uitgever: 
Kennisplatform Inclusief Samenleven
Jaar uitgave: 
2022