Omkijken naar elkaar

Portretten van maatschappelijk bewogen moslimburgers in Nederland OMKIJKEN NAAR ELKAAR

2 Inleiding Ahmed wil mensen met verschillende culturele achtergronden verbinden met zijn ‘community’. Rahma deelt met haar stichting onder andere voedselpakketten uit aan iedereen die ze nodig heeft. En Mustapha organiseert schaaklessen voor kinderen op zijn Schaakschool. Veel Nederlanders kennen dit soort burgerinitiatieven van moslims niet. Dat is jammer en niet terecht. In dit magazine presenteren we verschillende voorbeelden van maatschappelijk bewogen en actieve moslims. Daarmee geeft het een idee van de veelkleurigheid en het vele werk dat verzet wordt in deze gemeenschap. Vanuit Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) kwamen we deze bevlogen mensen op het spoor toen we op zoek gingen naar voorbeelden van maatschappelijk actieve moslims. Er was in ons land eerder geen onderzoek gedaan naar burgerinitiatieven van moslims en hun werkwijze. Hoewel er natuurlijk veel meer voorbeelden zijn, moesten we het onderzoek beperken en werden het deze elf. We vonden het de moeite waard om de informatie te delen met een breder publiek. In dit magazine presenteren we daarom elk van deze initiatiefnemers met een fraai portret in woord en beeld. In het interview vertellen zij over hun burgerinitiatief en hun ervaringen en opvattingen. Je komt te weten wat hun motivatie was voor het burgerinitiatief, welke bijdrage zij willen leveren aan de eigen gemeenschap, maar ook aan de hele Nederlandse samenleving en wat ze willen bereiken. De portretten geven je een inkijk in hoe Nederlandse moslims actief burgerschap beleven. Vaak is hun geloof de belangrijkste drijfveer, maar ook sociale rechtvaardigheid en het omkijken naar elkaar zijn veelgenoemde motivaties. Religieuze en humanitaire drijfveren vullen elkaar daarbij dus aan. Meer weten? Lees dan het verkennende rapport ‘Moslims en hun medemensen’ op kis.nl. in dit magazine

Ahmed El Mesri  Stichting Assadaaka Community: interculturele zorg en communityvorming Redouan El Yaakoubi  Durf te Dromen: talentontwikkeling en (top)sport voor (moslim)jongeren op wijkniveau Rahma Hulsman  Interculturele Stichting Salaam: armoedebestrijding en islamitische voedselbank voor alle Nederlandse burgers Saniye Calkin  Platform INS: werken aan maatschappelijke problematiek met professionals en migranten Anne Dijk  Happy Dutch Muslims: diversiteit moslimgemeenschap onder aandacht brengen middels filmpje Mustapha El Jarmouni  Stichting Schaakschool: vriendschap en verbinding creëren door samen te (leren) schaken Siham Achahboun  Rising Ummah: acceptatie en erkenning bevorderen van moslims met een lichamelijke beperking Imad el Fadili  Nationaal Zakat Fonds: islamitische liefdadigheid met een focus op de Nederlandse samenleving Saida Franken  Stichting Salaam Art: zelfontwikkeling en vrede in de samenleving via islamitische kunstprojecten Arnold Yasin Mol  Islamic University of Applied Sciences: islamitische theologen opleiden met een Nederlands referentiekader Bahaeddin Budak  Islamitische Theologische Faculteit Amsterdam: islamitische perspectieven op sociaal werk en pedagogiek

4 ‘ Mensen uit hokjes trekken: dat vormde de motivatie voor de start van Assadaaka’ Ahmed El Mesri

Omkijken naar elkaar 5 Ahmed El Mesri startte bijna dertig jaar geleden met Stichting Assadaaka Community en hij is er nog steeds dag in dag uit, bijna 24/7 met hart en ziel mee bezig. Maar allang niet meer alleen. ‘We organiseren 100 bijeenkomsten per jaar, met zo’n 200 vrijwilligers. Wij zitten in Amsterdam-Oost, maar trekken mensen uit de hele stad. Ook van buiten de stad ben je bij ons altijd welkom.’ En Assadaaka krijgt steeds vaker buitenlandse gasten. ‘Die hebben gehoord over onze Assadaaka-methode en komen nieuwsgierig een kijkje nemen. Uit Canada, Amerika, Frankrijk en Engeland. Als dat gebeurt, als je die erkenning krijgt, dan geeft dat ongelooflijk veel kracht om verder te gaan’, zegt hij trots. Assadaaka is het Arabische woord voor vriendschap. Onder vrienden - binnen de Community - is alles bespreekbaar, help en steun je elkaar. Luister je, adviseer je, feest en rouw je samen. Assadaaka is een informele zorg- en welzijnsorganisatie. Kernactiviteiten zijn Nederlandse taalles, een sociaal spreekuur, lotgenotengroepen en ontmoetings- en ontwikkelactiviteiten. De stichting verbindt kwetsbare en sterke bewoners met diverse culturele achtergronden, maakt bewoners zelfredzaam, maar brengt hen indien nodig ook in contact met de reguliere zorg en andere hulpverlenende instanties. Assadaaka is het Arabische woord voor vriendschap Ervaringsdeskundigen ‘Je hoort veel instanties klagen dat ze bepaalde groepen in bepaalde wijken niet kunnen bereiken. Wij hoeven daar ons best niet voor te doen. Mensen weten ons te vinden. Ze komen met hun hulpvraag, wij koppelen hen aan ervaringsdeskundigen’, zegt Ahmed die ook ziet dat veel organisaties de mond vol hebben over wat ze doen op het gebied van laagdrempeligheid. ‘Dat is niet alleen dat je ergens met je rolstoel naar binnen kunt, maar ook dat je je er welkom voelt. Gezien en gehoord wordt, je begrepen voelt. Dat is toegankelijkheid in haar totaliteit. Dat ontbreekt bij veel organisaties.’

6 Omkijken naar elkaar Ahmed kwam als gastarbeider naar Nederland en was vast van plan na een paar jaar weer terug te gaan. Tot hij een ongeluk kreeg, in een rolstoel terecht kwam en daarmee zijn toekomstplannen in duigen vielen. ‘Ik was op doorreis, nooit van plan hier te blijven. Maar mijn ongeval heeft mij hier achtergelaten.’ Revaliderend, plannen makend voor de toekomst, zag hij wat er ‘mis ging’ met zijn generatie migranten en hun kinderen. Velen van hen dachten hier kort te blijven, maar voor steeds meer mensen werd teruggaan steeds minder een optie. ‘Ik zag al die hokjes. Met Turken, Marokkanen, Chinezen. Wij leven met ’Ik word nooit een kaaskop, maar dit is wel mijn land. Ik ben een Nederlander.’ 17 miljoen mensen op een klein stukje aarde. Nederland is eigenlijk geen land, maar meer een grote stad. Maar ik zag overal versnippering.’ Verstikkend Die hokjes voelden voor hem heel verstikkend. Hij wilde - toen hij besefte dat zijn toekomst in Nederland lag - niet vanaf de zijkant toekijken, maar meedoen. ’Ik word nooit een kaaskop, maar dit is wel mijn land. Ik ben een Nederlander. Ik participeer, met behoud van mijn eigen identiteit.’ De versnippering tegengaan, iets willen bijdragen, mensen uit hokjes trekken: dat vormde de motivatie voor de start van Assadaaka Community. De hokjes situeerden zich aan de zijlijn, Assadaaka is superdivers (‘en niet alleen in woord, ook in daad’) en staat - in contact met de omgeving, met de reguliere dienstverlening - middenin de samenleving. En heel soms, als er weer buitenlandse pottenkijkers op bezoek zijn, voelt Ahmed El Mesri zich even het middelpunt van de wereld. p

Omkijken naar elkaar 7 ‘Ik kom in mijn wijk Overvecht zoveel talent tegen, echte slimmeriken, jongeren met veel potentie. Daar herken ik mezelf in. Ik had de karaktereigenschappen om mijn doelen te behalen, maar dat heeft niet iedereen. Jongeren die dat nog moeten ontwikkelen, geven wij met Stichting Durf te Dromen een duwtje in de rug. Om dat goed te doen nemen we van hun ouders, die om wat voor reden dan ook hun kinderen niet altijd kunnen ondersteunen, al zouden ze dit graag wel willen, een klein stukje van de opvoeding over’, aldus Redouan. ‘Ik verzet me tegen de negativiteit over achterstandswijken. Als je als jongere te vaak hoort dat je in een kansarme wijk woont, dan ga je vanzelf geloven dat je geen kansen hebt. Als je wordt behandeld alsof je minder waard bent, krijg je vanzelf een minderwaardigheidscomplex. Pas zei een van mijn Durf te Dromers: “Ik krijg steeds te horen dat ik 4 fout heb. Maar waarom zegt er niemand dat ik er 6 goed heb?” Laten we daar wat vaker aan denken, vanuit de positiviteit. En ons allemaal met hart en ziel voor deze jongeren inzetten, hen kansen bieden.’ Zes speerpunten Redouan putte voor de aanpak en prioriteiten van zijn stichting uit zijn eigen jeugd in Overvecht, zijn jaren op een ‘wit, christelijk gymnasium Utrecht’ en alle hulpverlening die hij de wijk in en uit zag gaan. Oftewel: thuis, school en straatcultuur gemengd werd het concept van Durf te Dromen. De zaken die zijn ontwikkeling hebben versterkt en de zaken die hij nodig had maar op De man met de droombaan streeft nog hogere doelen na Redouan El Yaakoubi Hij leeft de droom van heel veel jongetjes in de Utrechtse krachtwijk Overvecht. Maar waar menig profvoetballer vooral druk is met de eigen carrière, doet de 25-jarige Redouan El Yaakoubi na zijn trainingen bij de Rotterdamse profclub Excelsior zijn stinkende best de dromen van anderen waar te maken.

8 Omkijken naar elkaar ’Zolang niemand je kan bewijzen dat iets niet kan, bestaat er altijd een kans dat het je lukt.’ dat moment niet trof verwerkte hij tot zes speerpunten, die allemaal te maken hebben met opvoeding, ouderbetrokkenheid, bijscholing, talentontwikkeling, beroeps- en sportoriëntatie en diversiteit & inclusie: ‘Wij bieden een breed pakket.’ Bij Durf te Dromen geen kortstondige projectjes maar langjarig commitment. ‘Wij begeleiden vanaf groep 3 op de basisschool tot de 6e van de middelbare. Ik denk dat er te weinig preventief wordt geïnvesteerd in jongeren. Dit gebeurt vaak pas als er al iets is misgegaan. Dat zie je soms ook gebeuren op scholen.’ Frustrerend Het contact met de ouders moet goed zijn, het wantrouwen dat zij in welzijnsorganisaties hebben is diepgeworteld. Redouan: ‘Een projectje hier en een projectje daar. Een fotootje voor de publiciteit: en dat was het dan vaak ook. Dat zie ik vanaf mijn jeugd al gebeuren. Er zijn de afgelopen jaren miljoenen mijn wijk in gepompt. Welzijnsorganisaties kwamen en gingen, maar er verbeterde weinig. Als er al eens goede mensen in de wijk werkzaam waren, dan verdwenen ze al snel weer. Dat ziet iedereen in de wijk en is heel teleurstellend en frustrerend. Overvecht zie ik als een voetbalclub, je moet de beste spelers opstellen!’ Gedegen, met een breed pakket. Met een positieve instelling, langdurig en met betrokken ouders. Het is hard werken om in een wijk als Overvecht dromen waar te maken. ‘We kunnen niet ontkennen dat er problemen spelen in mijn wijk zoals werkloosheid, criminaliteit, er wonen veel mensen met gezondheidsklachten en psychosociale problematiek. Maar dat neemt niet weg dat er ook prachtige dingen gebeuren die onderbelicht blijven. Een ding is zeker; wij hopen dat wij ouders kunnen ondersteunen in de ontwikkeling van hun kinderen en willen samen met de kinderen altijd blijven kijken naar mogelijkheden in plaats van problemen. Dit heeft een lange adem nodig. De kinderen zijn de toekomst en daar investeren we maar al te graag in’, aldus Redouan El Yaakoubi. p

9 Redouan El Yaakoubi

10 Rahma Hulsman

Omkijken naar elkaar 11 Stichting Salaam focust zich op een aantal pijlers met een islamitische voedselbank, een gevangenisproject met onder andere nazorg voor exgevangenen. In de wintermaanden een daklozenproject en al heel wat jaren vluchtelingenhulp. Zowel in Nederland als het buitenland. Zo gaan ze sinds 2015 regelmatig naar Griekenland om de gestrande vluchtelingen bij te staan, hier zamelen ze ook houdbare producten voor in die met transporten die kant op gaan. Er is veel meer, het is eigenlijk teveel om op te noemen. Iedereen samen, samen één ‘Onze slogan is al 21 jaar: iedereen samen, samen een’, vertelt Rahma, de bevlogen drijvende kracht achter de stichting die vanaf de straat, vanuit het hart is opgericht ‘om op sociaal maatschappelijk gebied kansarme kinderen met hun gezinnen te helpen en te ontwikkelen’. Dat laatste staat op de site. Maar inmiddels gebeurt er dus zoveel meer. Stichting Salaam: opgericht vanaf de straat, vanuit het hart Het verhaal van Stichting Salaam begon 21 jaar geleden klein. Met drie bekeerde moslima’s die samen iets wilden doen, met en voor bekeerlingen. Omdat dat er niet was en omdat er vraag naar was. Tot de dag van vandaag, vertelt Rahma Hulsman. Eerst een groepje voor bekeerlingen, toen islamitische lessen voor kinderen in het Nederlands, toen hulp aan islamitische kinderen met een beperking en ga zo maar door.

12 Omkijken naar elkaar ‘Er komt steeds weer wat anders op ons pad’, verzucht Rahma. En ‘nee’ zeggen, is best lastig. ‘We zijn een islamitische organisatie, dat wil niet zeggen dat we andere Nederlanders in de kou laten staan. We doen wel alles met een, zeg maar: islamitisch tintje.’ Haar inspiratie en motivatie komen uit een vers in de koran waarin staat dat je moet zorgen voor wezen, de armen en gevangenen. In haar ‘vrije vertaling’ komt dat neer op het helpen van je naasten. Eigenlijk van iedereen die voor hulp bij haar aanklopt. ‘De profeet Mohammed had een joodse buurman, een christelijke en een atheïstische buurman. Hij zorgde altijd voor zijn naasten. Dat is iets wat wij, als moslims, ook proberen uit te dragen. En dus zijn onze voedselpakketten voor iedereen die voldoet aan de criteria, want anders kun je heel de wereld wel eten blijven geven.’ ‘ Onze slogan is al 21 jaar: iedereen samen, samen een.’ Menswaardig gevoel Het grote, mooie warme doel is, zo vertelt ze, de mensen die aan de onderkant van de samenleving leven, een ‘menswaardig gevoel’ te geven. ‘Ze worden allemaal in hokjes gestopt, er wordt vaak heel minachtend over hen gesproken. Zo gaat het ook met vluchtelingen en gedetineerden. Voor die achterban, voor mensen in nood, proberen wij ook de schakel naar de samenleving te zijn. Dat ze gezien worden. Dat er gemeenten, overheid en andere organisaties naar hen omkijken.’ De ambitie is groot, de steun van zoveel verschillende organisaties ook. Stichting Salaam is inmiddels zoveel meer, zoveel groter dan die drie bekeerlingen van toen. ‘Niet alleen in Rotterdam verwijzen heel veel instanties naar Rahma van Stichting Salaam maar ook daarbuiten weten ze de stichting steeds vaker te vinden. We zijn groot, maar we hebben een klein bestuur. We hebben weinig te maken met allerlei subsidies die alles lastig maken, zoals andere ngo’s. Daar moet je na een intake, voordat je in het systeem zit, soms twee tot vier weken wachten. Als je bij onze voedselbank aanklopt en de nood echt hoog is, krijg je bij ons diezelfde middag nog je pakket.’ p

Omkijken naar elkaar 13 Samenleven is een kunst die je kunt aanleren. Platform INS zet zich al 23 jaar in om kloven tussen mensen en groepen te dichten. De laatste vijf jaar doet INS, gelieerd aan de Hizmet-beweging van Fethullah Gülen, dat onder leiding van directrice Saniye Calkin. INS is het Arabische woord voor ‘mensheid’. Bij INS gaat het erom wat mensen met elkaar samen kunnen betekenen en hoe ze de kunst van het vreedzaam samenleven samen onder de knie krijgen. Gülen wijst de weg van de dialoog aan om onwetendheid over elkaar weg te nemen en om de verdeeldheid en polarisatie te bestrijden. INS organiseert het goede gesprek, tussen gelijkgestemden en andersdenkenden. Om samen op zoek te gaan naar een gemeenschappelijke basis. En om van daaruit verder te bouwen. ‘Toen ik me echt voor de maatschappelijke vraagstukken ging interesseren, toen ik me daarin ging verdiepen, zag ik de rol die ik kon spelen. Het was eigenlijk geen keuze. De verdeeldheid in de samenleving, het wantrouwen tussen moslims en niet-moslims, de spanningen… Ik had niet de luxe die te negeren.’ Klein of groot, iedereen kan hun hand in eigen boezem steken en maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Als vierjarig meisje hield ze van rekenen, al snel werd duidelijk dat haar bestemming accountant in het bedrijfsleven zou zijn. Toen ze dat enige tijd was, gaf dat niet de voldoening die ze verwachtte. ‘Ik verdiende veel, het leven was goed, er was altijd geld voor verre reizen. Maar ik besefte dat ik wel heel erg alleen met mezelf bezig was.’ Via haar echtgenoot kwam ze in contact met moslims die naast drukke banen ook vrijwilligerswerk deden, om vanuit hun geloof iets voor ‘de ander’ te betekenen. Saniye: ‘Ik ben dat ook gaan doen. En het gaf zoveel voldoening.’ Het was een eerste stap op de weg die uiteindelijk tot een overstap leidde, van het bedrijfsleven naar een baan in het maatschappelijk werk. Platform INS predikt de kunst van het samenleven Saniye Calkin

14 Saniye Calkin

Omkijken naar elkaar 15 Gelijkwaardige gesprekspartner Saniye Calkin leidt INS nu vijf jaar en is de eerste vrouwelijke directrice van de organisatie. ‘Daaraan kun je zien dat we intern ook stappen zetten en kloven dichten. Binnen de Hizmet is er nog niet helemaal sprake van gelijkwaardigheid. Maar er is wel de wil en intentie die beweging te maken. Ik vind het mooi om deel van die veranderingen en verbeteringen te zijn’, aldus Saniye. Haar leven staat nu in het teken van onwetendheid met kennis bevechten, verdeeldheid met dialoog bestrijden en knokken tegen de polarisatie. Met lokale, landelijke en internationale activiteiten en samenwerkingspartners. INS zoekt overal de verbinding, tussen burgers van verschillende komaf, maar ook als Platform met andere organisaties. ‘Het is nog een beetje een mannenwereld’, zegt ze. ‘Maar als accountant was dat niet anders, toen was ik met mijn hoofddoek helemaal een unicum. Voor die mannen is zo’n directrice even wennen, maar voor mij was er ook heel veel nieuw.’ Voor allen lag daar een mooie taak, eentje die zo mooi bij INS past. Want als je samen verder wilt, dan moet je met elkaar in gesprek. En moet iedereen een beetje inschikken of opschuiven. Maar daarnaast liggen er nog andere grote uitdagingen. Er zijn nog zoveel dialogen te organiseren, zoveel doelgroepen te bereiken, zoveel professionals te trainen en onwetendheid en verdeeldheid weg te poetsen. Saniye: ‘INS wil in de toekomst op thema’s als diversiteit, integratie, polarisatie en eenzaamheid een gelijkwaardige gesprekspartner van het ministerie zijn. Samen met onze partners. De lijntjes moeten korter. Dat staat hoog op onze agenda.’ Alles om gezamenlijk de kunst van het samenleven te versterken. p ‘ INS wil in de toekomst op thema’s als diversiteit, integratie, polarisatie en eenzaamheid een gelijkwaardige gesprekspartner van het ministerie zijn.’

16 Omkijken naar elkaar Met een clip en een knipoog je Nederlandse burgerschap claimen ‘Het was in een tijd dat Islamitische Staat opkwam en er was al jaren louter negativiteit rondom moslims in de media’, vertelt Anne. ‘Er was daarnaast ook maar weinig beeldend materiaal rondom Nederlandse moslims waarbij moslims zelf de regie in handen hadden. De onvrede onder moslims hierover was groot: “altijd” weer die media die óver moslims praten en meestal negatief of vanuit extreme stereotypen.’ Zij vond het belangrijk om de diverse en positieve realiteit zoals zij die ervaart in de moslimgemeenschap in Nederland in beeld te brengen en het ‘Happy’ filmpje was daar de ideale vorm voor. De diversiteit bestond uit allerlei culturele- en religieuze belevingsachtergronden; vrouwen met lange hoofddoeken, korte hoofddoeken, zonder hoofddoeken en mannen met lange baarden, korte baarden, zonder baarden. Kortom; Happy Dutch Muslims. Positieve respons ‘Op Facebook riep ik: “Een Nederlandse versie van ‘Happy Dutch Muslims’ zou ook leuk zijn!” Binnen een paar dagen hadden meerdere organisaties me benaderd om dit gezamenlijk op te pakken. De clip kwam tot stand dankzij een samenwerking tussen wijblijvenhier.nl, Fahm Instituut, Al Nisa en de Moslim Omroep. Duizenden mensen reageerden enthousiast en we Het was een rage, een hype. Al snel nadat de Amerikaanse zanger Pharrell Williams in 2013 zijn song ‘Happy’ uitbracht, verschenen er overal filmpjes van groepen mensen die een eigen versie van de clip de wereld in brachten. ‘Het begon als een spontane actie’, vertelt Anne Dijk, initiatiefneemster van ‘Happy Dutch Muslims’.

17 Anne Dijk

18 Omkijken naar elkaar hebben zo’n honderd Nederlandse moslims voor de Happy-clip kunnen filmen. Het was een diverse groep: gemixte stellen, kinderen en ouderen. Het filmpje kwam op YouTube en we kregen er veel positieve respons op.’ ‘De boodschap was: diversiteit is welkom. We wilden een gebalanceerd, genuanceerd en vooral eigen beeld laten zien. En de positieve kracht tonen. Die is – zoals veel moslims ervaren – juist islam-geïnspireerd.’ Over een strategie is vooraf niet lang nagedacht noch uitvoerig gesproken; de clip moest er gewoon komen. Erkenning, herkenning, trots Het maken van de clip Happy Dutch Muslims pakte goed uit, zegt Anne. Niet alleen voor degenen die meewerkten, maar het bezorgde ook anderen een fijn gevoel. Mensen voelden herkenning, ademruimte, erkenning, trots. Anne: ‘Mensen waren blij dat er eindelijk iets positiefs over moslims te zien was. Sommigen huilden zelfs van blijdschap. Ik kreeg reacties als: ‘Dit is hoe ik het beleef’ of ‘Eindelijk iets dat ik kan delen met mijn kennissen’. Anne: ‘Ik ben hierdoor enorm geraakt en het belang nog meer gaan inzien van representatie en zelfregie in je leefomgeving.’ ‘ Mensen waren blij dat er eindelijk iets positiefs over moslims te zien was.’ ‘Wij als initiatiefnemers vonden het ook belangrijk om dit juist als Néderlandse Móslims te doen, in al onze diversiteit. Nederlands en moslim zijn – dat zijn geen tegenstrijdigheden; die beide identiteiten zijn prima verenigbaar en dit laten de 100 diverse mensen in de clip ook zien. Dat was voor ons de drijvende factor achter dit initiatief.’ Moslims claimden in 2014, in al die negativiteit, met een clip en een knipoog hun Nederlandse burgerschap. Via een geweldig burgerinitiatief, geïnitieerd met een spontane oproep van Anne op Facebook. ‘Ik vind mijn inspiratie in de islam. Iedereen is een khaliefa, een zaakwaarnemer van God op aarde. Als moslim heb je de verantwoordelijkheid om iets te doen wanneer Allah je die potentie heeft gegeven. De Profeet stelt dat een glimlach een sadaqa, een actie van liefdadigheid is. Wat is er mooier dan met je burgerinitiatief, met een glimlach, de ander te laten lachen?’ p

Omkijken naar elkaar 19 De liefde van de man gaat door de maag. Ook van de 8-jarige Mustapha. In de jaren ‘60 vestigden zich hulpverleners van UNICEF in zijn dorp. Ze organiseerden schaaklessen voor de kinderen. Goed bedoeld, maar er kwam niemand. Toen UNICEF de schaaklessen ‘opleukte’ met witte, belegde boterhammen en melk, had Mustapha ineens wel interesse. ‘Heerlijk. Ik weet nog hoe die melk smaakte.’ Hij bracht steeds meer tijd bij UNICEF door. Zo ontstond zijn liefde voor koning en loper, voor pion en paard. ‘Al mijn vriendjes die daar ook schaakten, zijn engineers of dokters, of in een ander vak succesvol geworden.’ Gedragsproblemen Ruim 30 jaar later, toen hij inmiddels in de Indische Buurt in Amsterdam woonde, startte hij een schaakschool. Ook dat is een bijzonder verhaal. Mustapha maakte zich zorgen over zijn autistische zoon. Die had gedragsproblemen, geen vrienden en was ongelukkig. ‘Ik probeerde van alles. Van piano spelen tot zingen in een koor. Hij vond niets leuk en bleef alleen. Toen leerde ik hem schaken. Dat was fantastisch. Maar zijn schaakvereniging leverde hem geen nieuwe vrienden op.’ ‘ Zorg dat je kinderen gezond opgroeien en dat je straks trots op hen kunt zijn’ Mustapha El Jarmouni Mustapha El Jarmouni leerde op jonge leeftijd schaken. Dat was flink bijzonder in zijn Berber geboortedorp. ‘In Marokko is schaken een sport voor hoogopgeleide mensen. Wij waren arm, wij speelden de hele dag op straat.’

20 Mustapha El Jarmouni

Omkijken naar elkaar 21 Mustapha vroeg kinderen uit de buurt te komen schaken. Dat werkte. Zijn zoon genoot, bloeide op. Het werd steeds drukker: ‘Ik was de enige in Oost die schaakles gaf. Want allochtonen zijn geen schakers. Onze woonkamer werd te klein, mijn vrouw was het zat. Zo ben ik in 2008 in buurthuis De Meevaart terechtgekomen.’ Niet alleen zijn zoon groeide en bloeide, ook de nieuwe schaakvereniging die vier jaar later al 300 kinderen als lid had. De Meevaart werd te klein. Mustapha zocht contact met Amsterdamse scholen voor leslokalen. Nu zijn er schaakactiviteiten in 34 Amsterdamse scholen, met 16 schaakdocenten. ‘Veel van hen waren werkloos en werken nu als zzp’er.’ ‘Een uurtje bij een professional is voor een kind niet genoeg. Blijf actief en betrokken als ouder en pak zelf verantwoordelijkheid.’ Beter dan de psycholoog Het werd te groot voor hem alleen. Sinds 2020 heeft Mustapha een coördinator die de schaakscholen aanstuurt. ‘Hij is een autistische kinderpsycholoog die niet kon werken en heel geïsoleerd leefde. Zijn leven is veranderd.’ Schaken is goed voor autistische mensen, ziet hij. Het is veilig, biedt structuur, het kan in stilte. Maar je bent niet altijd alleen, je ontmoet mensen en maakt vrienden. ‘Voor mijn zoon werkte het beter dan de psycholoog. Hij heeft geleerd met andere kinderen te spelen en communiceren.’ De schaakschool werd organisatorisch ook te veel werk omdat hij sinds 2019 eveneens actief is in cultureel centrum De Batjanzaal in de Indische Buurt. Daar organiseert hij met 60 vrijwilligers en 15 projectcoördinatoren onder meer kookworkshops, culturele - en naschoolse activiteiten, en elke maandag een buurtrestaurant. Hij verbindt en activeert. Hij motiveert ouders de opvoeding van hun kinderen niet aan professionals over te laten, maar zelf verantwoordelijkheid te pakken. Dat is de rode draad in alles wat hij doet: ‘Soms zie je dat ouders lui zijn. Een kind heeft aandacht en liefde nodig. Klaar! Blijf actief en betrokken. Zorg dat je kinderen gezond opgroeien en dat je straks trots kunt zijn.’ Zoals hij zelf beretrots op zijn zoon is. De loner van toen heeft nu veel vrienden, hij heeft een diploma bedrijfseconomie op zak. ‘Een uurtje bij een professional is voor een kind niet genoeg. Ik heb het als ouder goed gedaan.’ p

22 Omkijken naar elkaar Moskeeën zetten zich met Rising Ummah in voor toegankelijkheid En daar spant Siham zich met Stichting Rising Ummah voor in. ‘Wij hebben ons ten doel gesteld om in samenwerking met de moslimgemeenschap de positie van moslims met een lichamelijke beperking te versterken. We willen dat moskeeën, lezingen en onderwijsactiviteiten maar ook websites en apps van islamitische organisaties voor iedereen toegankelijk worden. Wat zou het bijvoorbeeld mooi zijn als er voor moslims met een auditieve beperking standaard gebarentolken bij vrijdagpreken en congressen aanwezig zijn.’ De drempels moeten weg. Letterlijk en figuurlijk. Maar het begint met bewustwording. ‘In veel moskeebesturen wordt hier bij de bouw of verbouwing van een moskee te weinig over nagedacht. Ze zijn vaak onbekend met de Nog veel moskeeën zijn niet toegankelijk voor mensen in een rolstoel. Ook zijn er nog te weinig voorzieningen voor moslims met een visuele of auditieve beperking. ‘Dat is echt nog een blinde vlek’, zo constateerde Siham Achahboun. ‘De moskeeën willen wel maar hebben hulp nodig in hun reis naar toegankelijkheid.’

Omkijken naar elkaar 23 Siham Achahboun behoeften van moslims met een lichamelijke beperking. Daarnaast zijn er mensen die denken dat moslims met een beperking religieus gezien zijn vrijgesteld van het bidden in de moskee en dus niet hoeven te komen. Deze misconceptie wordt juist ontkracht vanuit de islam. Je ziet ook over het hoofd dat de gemeenschap zich ín de moskee vormt. In je eentje thuis biddend, voel je je minder deel van de gemeenschap.’ De profeet en de blinde man Het begon voor Siham allemaal toen zij twee jaar geleden in een Korangroepje reflecteerde over Soera ‘Abasa over de profeet en de blinde man. ‘Allah kwam op voor die man. Wat leert die Soera ons? Wat doen wij voor de blinde man? Waarom zie ik in de moskee zo weinig moslims met een beperking? Ik nodigde via Facebook moslims met een beperking uit te vertellen over hun ervaringen.’ Uit de reacties bleek dat veel moslims met een beperking niet naar de moskee gaan vanwege praktische obstakels. Om dat te verbeteren, startte zij Stichting Rising Ummah: ‘We zijn met twee mensen begonnen, nu zijn we met dertien.’ Rising Ummah heeft een keurmerkprogramma opgezet. Waar moet een moskee aan voldoen om voor iedereen toegankelijk te zijn? In Den Haag, Amsterdam, Tilburg en Bergen op Zoom draaien pilots om de moskeeën toegankelijker te maken. ‘Er is enthousiast gereageerd. De moskeeën in

24 Omkijken naar elkaar Amsterdam en Bergen op Zoom kwamen zelf naar ons toe met de vraag of we wilden meekijken in hun moskee. Tijdens het keurmerkprogramma lopen we de moskee helemaal door en checken alle punten die belangrijk zijn, gebaseerd op onze eigen ontwikkelde checklist en op de ervaringen van het testteam. En we denken mee bij concrete vraagstukken: hoe zorg je ervoor dat rolstoelgebruikers de gebedsruimte kunnen betreden?’ Betuttelend Dat zijn praktische zaken. De ambitie van Rising Ummah reikt verder. Siham: ‘Op sociaal vlak moet er ook nog wat gebeuren. Moslims met een beperking worden niet altijd gelijkwaardig behandeld. Ze worden in de meeste gevallen gerespecteerd, maar soms onbewust op een erg betuttelende manier benaderd. Het is bijvoorbeeld pijnlijk als je als volwassene in je rolstoel een aai over je bol krijgt, terwijl je buiten de moskee een succesvol ondernemer bent.’ ‘We hopen dat binnenkort de eerste moskee een keurmerk krijgt. En dat er veel volgen. We willen een community vormen waar moslims met en zonder beperking elkaar makkelijker kunnen vinden. We richten ons primair op de moslimgemeenschap, maar proberen een link te leggen met de brede samenleving. We leven niet alleen binnen de moslimgemeenschap. Veel openbare gebouwen zijn ook nog niet toegankelijk. We willen juist een voorbeeld zijn in het opkomen voor mensen voor wie toegang hebben tot ruimtes niet vanzelfsprekend is. Het moet vanzelfsprekend worden dat mensen met een beperking écht onderdeel worden van de samenleving’, zo besluit Siham. p ‘Het moet vanzelfsprekend worden dat mensen met een beperking écht onderdeel worden van de samenleving.’

25 Imad el Fadili ‘ Wij ontketenen de grote kracht van de Zakat’ ‘Door de grote potentie van de islamitische gemeenschap in Nederland te ontketenen doorbreken wij de neerwaarse spiraal van armoede waar velen helaas in terecht zijn gekomen. Niet in het verre buitenland, maar gewoon bij onze buren om de hoek.’ Met deze ambitie startte Imad el Fadili twee jaar geleden het Nationaal Zakat Fonds (NZF).

26 Omkijken naar elkaar ‘ Er leven hier circa 1 miljoen mensen in armoede. Bijna de helft daarvan heeft een islamitische achtergrond.’ Zakat is de derde zuil van de islam, moslims dienen wanneer zij boven een bepaalde vermogensdrempel komen, jaarlijks 2,5 procent van hun vermogen te geven ten behoeve van de ontwikkeling van de lokale gemeenschap. Dat geld gaat nu nog vaak versnipperd naar het verre buitenland. Terwijl er, zo zag Imad van dichtbij, ook in Nederland genoeg mensen in nood zijn. ‘Er leven hier circa 1 miljoen mensen in armoede. Bijna de helft daarvan heeft een islamitische achtergrond.’ Die schrikbarende cijfers zorgden ervoor dat NZF zichzelf armoedebestrijding als hoofddoel heeft gesteld. Het goede doel, de bestemming van de Zakat dichtbij huis zoeken, past volgens Imad bij de islamitische traditie. ‘Wat we nu vooral moeten doen, is bewustzijn creëeren bij de islamitische gemeenschap over de kracht van de Zakat als we de krachten bundelen en het geld lokaal besteden. Hier zou de Zakat in een conservatieve schatting 150 miljoen euro per jaar kunnen opleveren. Stel je eens voor wat voor positieve impact dat kan hebben op de Nederlandse samenleving.‘

Omkijken naar elkaar 27 Verborgen probleem De oververtegenwoordiging van Nederlandse moslims bij de armoedecijfers staat haaks op hun ondervertegenwoordiging in de reguliere hulpverlening. Dat komt door wantrouwen, onbekendheid met de mogelijkheden en instanties, maar ook door schaamte, stelt Imad. ‘Zo blijft het een verborgen probleem dat soms onnodig verergert. Met alle psychische, fysieke en sociale gevolgen van dien.’ Uit een analyse van de eigen data blijkt dat 73 procent van de hulpvragers niet bekend was bij de reguliere hulpverlening. Terwijl het in de meeste gevallen toch echt om multiproblematiek ging. ‘Doordat NZF zelf deel uitmaakt van de doelgroep en een veilige en vertrouwde omgeving creëert, lukt het ons om achter de voordeur te komen en mensen te motiveren om zelf iets aan hun situatie te doen. Door ons brede netwerk kunnen we indien nodig mensen koppelen aan de juiste hulpverlening, maar onze grote kracht zit in het feit dat we voldoende lef en innovatievermogen hebben om op maat gemaakte oplossingen te bedenken en vrij besteedbare gelden over te maken.’ Inmiddels heeft NZF dankzij donateurs 428 gezinnen duurzaam geholpen. Het ging om een totaalbedrag van ruim 277.000 euro. Eén van de ontvangers is Amina, die met haar gezin vanuit Afghanistan naar Nederland vluchtte. De hoop op een betere toekomst werd vertroebeld door continue geldzorgen. Amina’s man werkte hier als taxichauffeur maar werd ziek. De eindjes konden niet meer aan elkaar worden geknoopt, geldzorgen werden pure paniek toen haar man overleed. Amina bleef achter met twee kinderen, met dure ziekenhuisrekeningen, kosten voor de uitvaart en andere schulden. Een islamitisch geestelijk verzorger bracht haar in contact met NZF. ‘Met jouw Zakat kan Amina haar belangrijkste kosten dekken, rouwen en langzamerhand werken aan haar toekomst. Jouw Zakat heeft haar het warme gevoel gegeven dat we één grote familie zijn en dat we er voor elkaar zijn. Het verlies is opgevuld met warmte en liefde van duizenden familieleden. De Zakat verbindt ons met elkaar’, zo staat op de site te lezen. Impactvol en inspirerend Imad el Fadili en NZF willen doorgroeien en een antwoord zijn voor diegenen die nu alle hoop hebben verloren. Dit is alleen mogelijk door en met alle betrokken Zakat-betalers. Om die reden hecht NZF veel waarde aan transparantie en betrokkenheid van de gemeenschap. Zo doen zij er alles aan om Zakat-betalers goed te laten zien wat er met hun Zakat is gebeurd, wie ze er (geanonimiseerd) mee geholpen hebben. ‘Wij willen binnen vijf jaar de meest impactvolle en inspirerende filantropische instelling van Nederland zijn. Door de hoogste kwaliteitsstandaarden na te streven, inspireren en motiveren we anderen om hierin mee te gaan’, stelt het ambitieuze NZF. p

28 Omkijken naar elkaar Met kunst werken aan vrede ‘Kunst maakt het leven schoner, leuker, levendiger’, zegt Saida. ‘Door kunst kun je op een andere manier reflecteren op de levenslessen uit de Koran en ze toepassen op je eigen leven. Zo kun je een verlicht mens worden. Met Salaam Art wil ik kinderen en volwassenen tools aanreiken om op een verrassende manier aan zichzelf te werken.’ Spirituele richting Saida kwam op latere leeftijd in aanraking met de islam. ‘Ik was zoekende naar spirituele richting. Islam is op mijn pad gekomen, omdat ik een man leerde kennen die moslim was. Het geloof sloot aan bij waar ik behoefte aan had: een religieus leven midden in de maatschappij.’ Toen haar kinderen naar een islamitische basisschool gingen, begon ze daar als vrijwilliger een schilderproject. ‘Het was de tijd na de aanslagen van 9/11 en de moord op Fortuyn. De islam lag onder een vergrootglas. Het beeld dat werd geschetst in de media, de vooroordelen: het klopte niet met de schoonheid die ik ervoer.’ ‘Salaam Art’ betekent ‘vrede kunst’. ‘Ik wil met kunst de boodschap van vrede uitdragen. Vrede heeft te maken met zelfrealisatie. Door de levenslessen van islam te verbinden aan kunst, geven we tools op weg naar meer salaam (vrede)’, aldus initiatiefneemster en creatief directeur Saida Franken.

29 Saida Franken

30 Omkijken naar elkaar Op school kreeg ze alle ruimte kunst in te zetten als middel voor kinderen om zich te uiten. ‘Wat erg leuk is aan het werken met kinderen, is dat ze altijd oprecht zijn. We maakten grote producties en hebben zelfs in de Stadsschouwburg gestaan, met de burgemeester erbij.’ Talentontwikkeling Ook voor andere scholen, met name vreedzame scholen, ontwikkelde Salaam Art lesmateriaal. Dat was het begin van Salaam Art: talentontwikkeling bij kinderen stimuleren. De creatief directeur is creatief, er ontstonden steeds weer nieuwe ideeën. Er is veel gelukt, maar niets gaat vanzelf: ‘Ik ben nu 22 jaar verder en het is een struggle om cultuureducatie een goede, vaste plek binnen de school te geven. En dat is jammer, want kunst helpt je te komen bij jezelf, bij wat je werkelijk voelt en beleeft.’ Maar ze geeft niet op. ‘In de loop der jaren zijn we ons gaan richten op thuiseducatie.’ Samen met een redacteur en vormgeefster ontwikkelde Saida bijvoorbeeld ‘De 25 Profeten in de Koran’, een verhalen-, kunst- en doeboek. Het is geïnspireerd door verzen in de Koran en geschikt voor het hele gezin. ‘Ons doel is dat kinderen geen angst hebben voor tekenen en andere kunstvormen. Dat ze niet denken: dat kan ik toch niet. Via het doeboek leer je samen over de Profeet, praat je over de boodschap die hij meegeeft.’ ‘Islam nodigt uit tot het opdoen van kennis en het nadenken over je eigen handelen; met kunst erbij wordt die zelfontplooiing speels en niet star.’ Haar toekomstdroom is dat meer scholen en ouders Salaam Art leren kennen, ook internationaal. Het doeboek ‘De 25 Profeten in de Koran’ is er nu ook in het Engels, en klaar voor de markt in Maleisië, Indonesië en de VS. In het Verenigd Koninkrijk, Kenia, Texas, de Comoren en Medina zijn de boeken al te vinden. ‘We hopen dat ons unieke concept, net als in Nederland en België, ook in die landen positief wordt ontvangen. We hopen dat Salaam Art een platform wordt voor iedereen die islam en kunst wil gebruiken om dichterbij innerlijke vrede te komen.’ p ‘ Kunst maakt het leven schoner, leuker, levendiger.’

Omkijken naar elkaar 31 ‘Het begint met onderwijs in het Nederlands’, aldus de theoloog-docent. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. ‘De beste literatuur over Islamitische theologie, religie, filosofie en geschiedenis is voornamelijk in het Engels, Arabisch of Turks. Dus inderdaad: het is een grote uitdaging voor onze docenten. Maar we willen dat onze studenten kunnen denken, voelen en beargumenteren in het Nederlands. Opdat ze deze traditie kunnen verbinden met dit land en ze beseffen dat hun islamitische identiteit hier een plek heeft.’ Grijs gebied Veel studenten van IUASR zijn ‘zoekers’, zegt de theoloog die - geboren in een katholiek gezin - zich als twintiger tot de islam bekeerde. Ze worstelen met vragen als: hoe kun je moslim in Nederland zijn? Kun je dan ook een goed burger zijn in de maatschappij van nu? Hoe kun je daarbij bouwen op een 1400 jaar oude kennistraditie? Arnold Yasin Mol ‘ Uit de Turkse bubbel, met beide voeten in de Nederlandse context’ De Islamic University of Applied Sciences Rotterdam viert in 2022 haar 25-jarig bestaan. De enige geaccrediteerde mosliminstelling groeit en bloeit als nooit tevoren. IUASR is nu een professioneel geleide, multi-etnische hogeschool. Een Nederlandse. ‘In de beginjaren lag de focus op Turkije, nu 20 jaar later zijn we een hbo met maatschappelijke betekenis. We zijn uit de Turkse bubbel getreden en staan met beide voeten in de Nederlandse context’, aldus Arnold Yasin Mol.

32 Arnold Yasin Mol

Omkijken naar elkaar 33 ‘Het is verwarrend omdat hier het idee heerst dat agnosticisme de basis van goed burgerschap is. Geloof is voor achter de voordeur. Maar als er geen plek is voor je levensbeschouwing… Dat voelt voor gelovigen een beetje als leven in een grijs gebied. Die grijsheid, die verwarring: daar kan niet iedereen mee omgaan, en dan gaat men proberen uit die dubbelheid te komen door bijvoorbeeld een gesloten houding te ontwikkelen,’ aldus Mol. Religie is net als voetbal, zegt hij. Je kunt in je eentje met een bal tegen de muur aantrappen, maar voetbal is veel betekenisvoller als je dat met je elftal doet. Religie wil je samen beleven. ‘Nu zie je best veel jongeren die zich niet gehoord en gezien voelen, in hun eentje met de bal bij die muur.’ Buitenlandse imams Om dat te voorkomen ligt er ook een belangrijke opdracht bij moskeeën en imams, vindt Mol. IUASR heeft een korte pilot-training voor buitenlandse imams opgezet. ‘Het is een toevoeging op de bagage die imams meenemen. Vijf dagen in vijf weken: Hoe ben je een imam in Nederland? Met die cursus slaan we twee vliegen in één klap: de Turkse en Nederlandse overheid zijn, na twintig jaar gedoe over dit thema, beide tevreden. En er is nog een derde vlieg: imams leren in korte tijd hun doelgroep beter kennen. Ze zullen de jongeren, hun twijfels, hun context beter begrijpen.’ We horen erbij, zijn niet meer die ander. Dat is de boodschap van IUASR aan studenten en samenleving. ‘Islamitische theologie is geen vreemd of buitenlands product. Op onze hbo doceren we toegepaste theologie van een doelgroep die midden in de maatschappij moet staan. Daar willen wij eigenaarschap van nemen. Dit gaat om ónze mensen, islamitische theologie is ónze theologie. Het is nu anno 2021 een van de Nederlandse wereldbeelden en een Nederlandse discipline. Wij zijn als instelling pro-burgerschap en vóór integratie, maar wel met behoud van eigen identiteit.’ De liefde is andersom nog wat broos. ‘We zijn als opleiding erkend met een accreditatie, maar we krijgen geen subsidie of andere ondersteuning vanuit de overheid. Door ondersteuning te geven, erken je als overheid dat IUASR zich inspant voor de ontwikkeling van burgerschap van moslims en dat dat goed is voor de maatschappij in zijn geheel. Dat moslims er hier bij horen.’ p ‘ Wij zijn als instelling pro-burgerschap en vóór integratie, maar wel met behoud van eigen identiteit.’

34 Bahaeddin Budak

Omkijken naar elkaar 35 Samen met Hasan Yar en Yusuf Altuntas, en gesteund door koepelorganisatie Milli Görüş, zocht hij eerst aansluiting met andere islamitische onderwijs- initiatieven. Die pogingen mislukten. Zo ontstond het idee voor de Islamitische Theologische faculteit Amsterdam (IUA), die in 2018 startte met twee bacheloropleidingen (imam - geestelijk verzorger en de lerarenopleiding islamgodsdiensten). Een jaar later werd de master islamitische theologie aan het onderwijsprogramma toegevoegd. Toen InHolland een paar jaar geleden besloot de imam-opleiding te stoppen en vlak daarna aangaf ook de lerarenopleiding islamgodsdienst uit het onderwijsaanbod te schrappen, waren er voor Bahaeddin Budak goede redenen om samen met anderen uit de moslimgemeenschap aan een nieuw plan te werken. Dit wilden zij niet nog een keer zien gebeuren. ‘Maar ook omdat niemand terug wilde naar de situatie van de zeventiger en tachtiger jaren, waarin je voor dit soort studies naar Istanbul, Fez of Tunis moest verhuizen.’ IUA ‘levert’ actieve burgers die bijdragen aan een mooiere samenleving

36 Omkijken naar elkaar ‘ Onderwijs is mijn passie en de islam kan ons zoveel waardevolle bagage voor op ons levenspad meegeven.’ Over een paar maanden studeert, als alles goed gaat, de eerste masterstudent af en kan IUA bij de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) een accreditatie aanvragen om zich ook echt officieel hogeschool te mogen gaan noemen. Dan wordt het tijd voor de volgende stappen, schetst Bahaeddin Budak die voorzitter van het College van Bestuur werd. Ambitie genoeg: ‘We hebben in Nederland ongeveer 60 islamitische scholen, maar nog geen islamitische pabo. Dat wordt onze eerste opdracht als we de accreditatie hebben. En daarna krijgt de start van een imam-opleiding en de hbo Social Work hoge prioriteit.’

Omkijken naar elkaar 37 IUA sluit volgens Bahaeddin goed aan bij de emancipatie van moslims in Nederland. ‘De laatste jaren is het besef dat we moeten ankeren in het westen sterker geworden. Dat we bijvoorbeeld hier het onderwijs goed moeten organiseren. Je ziet die verankering ook terug bij Milli Görüş. Hun charity organisatie Hasene steunde jarenlang goede doelen in Indonesië, Afrika en andere verre buitenlanden. Nu lopen er ook projecten in Nederland.’ Milli Görüş verandert mee, stelt Bahaeddin. De koepelorganisatie was altijd mono-etnisch, gericht op Turkije. Dat kan niet meer in deze multiculturele samenleving, vindt Bahaeddin. ‘Onze opleiding is etnisch-overstijgend, zelfs theologie-overstijgend. We hebben ook docenten die niet moslim zijn. Samen creëren we een nieuwe positie in de samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn.’ Waardevolle bagage In de verre toekomst hoopt Bahaeddin dat er doktoren, pedagogen, architecten en ingenieurs, in alle vakgebieden moslims zijn die op de IUA een islamitische master hebben gevolgd. Die allemaal als actieve burgers op hun eigen manier bijdragen aan een mooiere samenleving. Met, zoals de Profeet het graag ziet, een glimlach die andere mensen blij maakt. Door obstakels op de weg te verwijderen. ‘Dat doe je niet voor jezelf. Zoals de Profeet zegt: de beste onder jullie is degene die het meest nuttig is voor de mensen, (de dieren, de planten)’, aldus Bahaeddin. Hijzelf legt al jaren zijn hele ziel en zaligheid in het onderwijs. Daar wil hij bijdragen. ‘Ik ben ook als geestelijk verzorger werkzaam geweest. Dat verdiende best goed. Het was echt waardevol werk, maar ik voelde me toch niet zo nuttig. De mensen waar ik tegenover zat, waren al gevormd. Soms leek de criminaliteit al een beetje in hun DNA te zitten. Verandering is moeilijk en minimaal. Onderwijs is mijn passie en de islam kan ons zoveel waardevolle bagage voor op ons levenspad meegeven.’ p

Colofon Auteur: Rob Pietersen Eindredactie: Hanan Nhass, Jeroen Vlug en Imre van den Dop Foto’s: N egin Zendegani (pag. 4, 10, 14, 17, 23, 25, 29, 32, 34), Ebru Aydin (pag. 9), Yoram Diamand (pag. 20) Ontwerp: Suggestie & illusie Uitgave: Kennisplatform Inclusief Samenleven P/a Kromme Nieuwegracht 6, 3512 HG Utrecht, T (030) 230 3260 De publicatie kan gedownload worden via de website van het Kennisplatform Inclusief Samenleven. © Kennisplatform Inclusief Samenleven, Utrecht 2022. Het auteursrecht van deze publicatie berust bij Movisie. Gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. The copyright of this publication rests with Movisie. Partial reproduction of the text is allowed, on condition that the source is mentioned. Kennisplatform Inclusief Samenleven Kennisplatform Inclusief Samenleven doet onderzoek, adviseert en biedt praktische tips en instrumenten over vraagstukken rond integratie, migratie en diversiteit. Daarnaast staat het platform open voor vragen, signalen en meningen en formuleert daar naar beste vermogen een antwoord op. Deze kennisuitwisseling is bedoeld om een fundamentele bijdrage te leveren aan een pluriforme en stabiele samenleving. Blijf op de hoogte van alle projecten, vragen en antwoorden en andere kennisuitwisseling via www.kis.nl, de nieuwsbrief, Twitter en LinkedIn. Kennisplatform Inclusief Samenleven is een programma van het Verwey-Jonker Instituut en Movisie T 030 230 32 60 E info@kis.nl I www.kis.nl

RkJQdWJsaXNoZXIy OTE0NDk=