Polarisatie is toenemend wij-zij-denken. Het is een proces waarbij de tegenstellingen tussen groepen in de samenleving sterker worden, waardoor groepen steeds meer tegenover elkaar komen te staan. Polarisatie kan zich manifesteren op verschillende locaties, bijvoorbeeld in een buurt, op een school of op de werkvloer, maar ook op (sociale) media.

Polarisatie kan ontstaan tussen een groot aantal groepen in de samenleving, waarbij deze groepen op uiteenlopende wijzen zijn te definiëren. Zoals op basis van:

  • etnisch-culturele-religieuze verschillen
  • lokale/nationale oriëntatie versus ‘kosmopolieten’
  • randstad versus niet stedelijke gebieden
  • arm en rijk
  • hoog- en laagopgeleid
  • links of rechts

Polarisatie kan ook ontstaan vanuit groepen burgers ten opzichte van overheid en instituties. Dit wordt soms ook ‘witte woede’ genoemd. Kennisplatform Integratie & Samenleving focust zich op de polarisatieprocessen waarbij etnisch-culturele-religieuze scheidslijnen direct of indirect een rol spelen.

Wanneer is polarisatie ongewenst?

Polarisatie kan productief zijn om een verandering in de samenleving op gang te brengen. Soms is polarisatie nodig om botsende standpunten, scheidslijnen of conflicterende belangen helder te maken. Maar als een polarisatieproces te lang doorgaat of als tegenstellingen te veel op de spits worden gedreven, raakt de samenleving verdeeld. We spreken van ongewenste polarisatie, als het polarisatieproces leidt of dreigt te leiden tot conflicten tussen groepen, segregatie of het verdwijnen van de ruimte voor genuanceerde meningen.

Hoe ontstaat polarisatie?

Er is een groot aantal mogelijke oorzaken en risicofactoren. In media en politiek gaat polarisatie vaak over ‘grote’ thema’s, zoals immigratie en religie. Maar in buurten, op scholen en op het werk ontstaat polarisatie vaak juist door kleine dingen, zoals ongemak, onzekerheid in de omgang tussen groepen of kleine irritaties over gedrag. In wijken met een grote diversiteit aan culturele achtergronden kunnen mensen zich vervreemd van elkaar voelen, omdat ze elkaars gedrag en intenties niet goed begrijpen en elkaar niet durven aan te spreken. Omgangsvormen tussen bevolkingsgroepen kunnen hierdoor geleidelijk aan verslechteren.

Doordat de twee uiterste groepen steeds feller van zich laten horen, voelt het midden zich gedwongen een keuze te maken

Hoe ziet polarisatie eruit?

Bij polarisatie ontstaan er twee groepen met een tegengestelde mening: de ‘polen’. In het maatschappelijk debat is vaak aandacht voor de uitgesproken opvattingen van de polen. Het grootste deel van de mensen zit echter ergens in het midden. Deze groep wordt ook wel het ‘stille midden’ genoemd en is divers. Zo zijn er in het midden mensen die genuanceerd over een kwestie denken, maar ook mensen die erover twijfelen of die de kwestie onverschillig laat. De polen oefenen druk uit op het ‘stille midden’ om een kant te kiezen. Ze proberen niet zozeer om elkaar te overtuigen, maar om deze middengroep mee te krijgen. Doordat de twee uiterste groepen steeds feller van zich laten horen, voelt het midden zich gedwongen een keuze te maken. Hierdoor neemt het aantal mensen aan de beide polen toe en verdwijnt het ‘stille midden’ en daarmee de ruimte voor nuance; mensen nemen steeds extremere standpunten in.

Wat kan jij doen tegen ongewenste polarisatie?

KIS maakte verschillende handreikingen en publicaties om professionals, beleidsmakers en andere burgers te helpen polarisatie te signaleren, te begrijpen en te verminderen. Bekijk hieronder een aantal voorbeelden.

Theorieën en aanpakken van polarisatie

KIS heeft in kaart gebracht welke wetenschappelijke theorieën en praktijkaanpakken toepasbaar zijn voor preventie van- en omgaan met ongewenste polarisatie. Deze publicatie is bedoeld voor gemeenten en sociaal- en veiligheidsprofessionals, zoals handhaving, jongerenwerk, opbouwwerk, die meer kennis willen hebben over wat werkt bij het verminderen van ongewenste polarisatie.

 Bekijk deze publicatie   

E-learning: polarisatie herkennen, aanpakken en voorkomen

Hoe kan polarisatie in wijken worden tegengaan? KIS ontwikkelde een e-learning voor wijkprofessionals, beleidsmakers én buurtbewoners om ongewenste polarisatie te herkennen, aan te pakken en te voorkomen.

Bekijk deze e-learning   

Polarisatie onder jongeren in niet-stedelijke gebieden

Polarisatie in niet-stedelijke gebieden verschilt wezenlijk van die in de Randstad. KIS onderzocht hoe jongeren in niet-stedelijke gebieden aan gepolariseerde denkbeelden komen, hoe jongerenwerkers omgaan met polarisatie en extreme ideeën onder jongeren, en wat hebben zij nodig om dit effectief aan te kunnen pakken.

Bekijk deze publicatie

Handreiking: Van polarisatie naar verbinding in buurten

In deze praktische handreiking staat een stappenplan met checklists en adviezen om te komen tot een effectieve analyse van polarisatie en een keuze voor passende interventies. Naast dat de problematiek in kaart gebracht is (vormen van polarisatie, oorzaken, betrokken groepen, locaties, fasen) geeft de handreiking ook handvatten voor oplossingen.

Bekijk deze handreiking 

Bezorgdheid en veerkracht

Hoe denken Nederlanders nu echt over het integratiedebat? Onderzoekers van KIS spraken intensief met zeventig Nederlanders over hun ideeën, opvattingen en ervaringen omtrent mensen met een andere etnisch-culturele achtergrond dan zijzelf.

Bekijk deze publicatie

Boze burgers

Zwarte Piet, de komst van vluchtelingen of een nieuw asielzoekerscentrum in de wijk zijn onderwerpen waarbij voor- en tegenstanders vaak lijnrecht tegenover elkaar staan. Ook gemeenten signaleren toenemende wij-zijgevoelens, vooral wanneer het gaat over de multiculturele samenleving. Hoe kunnen gemeenten omgaan met zogenoemde 'boze burgers'? En welke interventies kunnen zij daarvoor inzetten?

Bekijk deze publicatie

Bekijk ook onze themapagina polarisatie: hier vind je nog meer publicaties en artikelen rond polarisatie en verbinding.

Anderen bekeken ook

3 bijdragen van onze lezers

Deel ook jouw kennis, ervaring of mening
Mooi verwoord mooi getekend wat polarisatie betekend hoe het beeldend wordt gemaakt. Was heg voor de extremen maar zo duidelijk wat het teweegbrengt. Mooi ik zou graag zo leren verwoorden verbeelden op de computeren. Zodat ik mijn verhaal hoe het mijn inziens tot polarisatie komt te vertellen. Met vriendelijke Groet en bedankt
Er komt steeds meer weerstand tegen extremen. Mensen die in het midden staan kunnen hier het beste een standpunt over innemen omdat zij niet zo fel zijn. Er dreigen steeds grotere verschillen in de samenleving die mensen groepen uit een drijft. Je bent voor ons of je bent tegen ons. Zoals de grote toestroom vluchtelingen en andere verschillen die maken dat het niet vanzelfsprekend is dat je er bij hoort.
Nederlandse bejegening oorzaak etnische polarisatie Bij de bank genomen zou het een enorm gezichtsverlies voor Nederland moeten zijn om in een tijdvak waarbij er gebruik wordt gemaakt van radiografisch bediende dildo’s en dito opblaasbare poppen, er nog steeds getheoretiseerd moet worden over de vraag hoe mensen met een niet blanke tint te moeten bejegenen. Je staat er wel versteld van hoe het exotische culinaire recept bijvoorbeeld , veelal afkomstig uit culturen van donkere volkeren, zich wel een weg heeft weten te banen door de Nederlandse gastronomie en is de verandering van een dusdanige intensiteit dat vele Nederlanders vervreemd zijn geraakt van hun eigen vertrouwde grootmoedersrecept. Nederlanders gaan ook graag met vakantie naar exotische landen en lopen er na aankomst ook niet in een burka om contacten met de lokale engerds te vermijden, in tegendeel. Wat is het dan waardoor zelfs de minister president zich erover is gaan uitlaten? Hij verwoordde letterlijk dat Nederland een racisme probleem heeft. De materie wordt hierdoor alleen maar complexer omdat het begrip zich laat opdelen in vijf categorieën en die apart ook wat betekenen. Je hebt er het sociaal racisme, cultureel racisme, politiek racisme, institutioneel racisme en tot slot het biologisch racisme. Bij haar toepassingsgerichtheid zijn deze vijf categorieën coherent met elkaar. Indien een zwarte leerling op grond van haar niet-wit-kunnen-zijn een beduidend laag studieadvies krijgt dan is zulk een advies in de eerste plaats gegrondvest op het biologisch racisme, in welk geval men ernstig twijfelt aan het cognitieve vermogen van het kind afkomstig uit een ras waarover men veelal uit stripverhalen en cartoons enige werkbare kennis heeft vergaard. Kijkt men verder, voorbij de horizon dan lijkt men bevangen te zijn door een andere angst. Deze tweede angst zou kunnen inhouden dat wanneer deze leerling er wel in zou slagen de eindstreep te behalen dat blanken weleens onder betrokkene zouden kunnen komen te werken. Dat dient andersom te zijn en is het dus zaak om diens carrièreperspectief voortijdig te obstrueren middels het opwerpen van barrières ( institutioneel racisme) en die om te buigen richting sanitaire dienst- en zorgverlening. Betrokkene zou zich ook een riante woning kunnen permitteren in een vinex wijk en dat zou echt niet kunnen ( sociaal racisme)etc. Vanwege de toestroom van allerlei exotische volkeren naar Nederland heeft Nederland er kennelijk voor gekozen om keuzes te maken. Naar verhouding worden van alle exotische migranten degenen met een blanke-en licht getinte huidskleur ongeacht de inborst veel amicaler en coulanter bejegend dan donkergekleurden waar de hedendaagse rassenpandemie over gaat. Je zou bijna kunnen aannemen dat er na decennia van treiterij de vlam in de pan is geslagen.

Jouw bijdrage

4 + 7 =
Geef het antwoord op deze rekenoefening. Voorbeeld voor 1+3: voer 4 in.